Gminy województwa warmińsko-mazurskiego o największym udziale terenów chronionych
Piecki 100%, Ruciane-Nida 100%, Jedwabno 100%, Ryn 98%, Lelkowo 97%, Tolkmicko 96%, Sępopol 94%, Kruklanki 93%, Dubeninki 92%, Lidzbark 88%, Gietrzwałd 87%, Górowo Iławeckie 86%, Pisz 85%, Świętajno 84%, Purda 84%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki krajobrazowe (8)
- Brodnicki Park Krajobrazowy - 16 936 ha
- Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy - 27 531 ha
- Mazurski Park Krajobrazowy - 56 258 ha
- Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego - 25 521 ha
- Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej - 14 865 ha
- Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej - 13 417 ha
- Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich - 7170 ha
- Welski Park Krajobrazowy - 20 023 ha
Rezerwaty przyrody (127)
- Rezerwat przyrody Bagno Koziana - 54,8 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Krzywek - 74,8 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Minta - 491 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Mostki - 136 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Nadrowskie - 106 ha
- Rezerwat przyrody Bajory - 215 ha
- Rezerwat przyrody Barciszewskie Torfowisko - 27 ha
- Rezerwat przyrody Bartosze - 190 ha
- Rezerwat przyrody Bieńkowo - 124 ha
- Rezerwat przyrody Boczki - 109 ha
- Rezerwat przyrody Borki - 1190 ha
- Rezerwat przyrody Buki Wysoczyzny Elbląskiej - 93,7 ha
- Rezerwat przyrody Bukowy - 8,64 ha
- Rezerwat przyrody Cielętnik - 3,16 ha
- Rezerwat przyrody Cisowy Jar - 10,8 ha
Pozostałe (112)
- Rezerwat przyrody Czarcia Kępa - 30,3 ha
- Rezerwat przyrody Czarnówko - 32,2 ha
- Rezerwat przyrody Czerwica - 12,6 ha
- Rezerwat przyrody Czerwona Struga - 3,6 ha
- Rezerwat przyrody Dębowo - 25,8 ha
- Rezerwat przyrody Dęby Napiwodzkie - 37 ha
- Rezerwat przyrody Dęby w Krukach Pasłęckich - 9,77 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Górnej Szelążnicy - 122 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Rzeki Wałszy - 206 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Stradanki - 121 ha
- Rezerwat przyrody Dylewo - 9,56 ha
- Rezerwat przyrody Dziki Kąt - 35,8 ha
- Rezerwat przyrody Galwica - 94,6 ha
- Rezerwat przyrody Gązwa - 204 ha
- Rezerwat przyrody Góra Dębowa - 164 ha
- Rezerwat przyrody Jar Brynicy - 28,1 ha
- Rezerwat przyrody Jasne - 106 ha
- Rezerwat przyrody Jeziorko koło Drozdowa - 53,2 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Czarne - 9,42 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Długie - 347 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Dobskie - 1820 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Drużno - 3022 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Francuskie - 14,6 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Gaudy - 521 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Iłgi - 74,9 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Karaś - 815 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Kośno - 1255 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Kożuchy - 30,5 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Lisunie - 19 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Łuknajno - 1189 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Martwe - 17,9 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Mścin - 50 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Neliwa - 16,5 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Nidzkie - 2951 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Orłowo Małe - 14,9 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Pogubie Wielkie - 716 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Siedmiu Wysp - 1763 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Warnołty - 376 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Zdedy - 181 ha
- Rezerwat przyrody Kadyński Las - 8,03 ha
- Rezerwat przyrody Kałeckie Błota - 174 ha
- Rezerwat przyrody Kamienna Góra - 95,3 ha
- Rezerwat przyrody Kirszniter - 17,9 ha
- Rezerwat przyrody Klonowo - 32,7 ha
- Rezerwat przyrody Kociołek - 7,2 ha
- Rezerwat przyrody Koniuszanka I - 23,9 ha
- Rezerwat przyrody Koniuszanka II - 64,1 ha
- Rezerwat przyrody Królewska Sosna - 103 ha
- Rezerwat przyrody Krutynia Dolna - 1232 ha
- Rezerwat przyrody Krutynia Górna - 274 ha
- Rezerwat przyrody Kulka - 12,7 ha
- Rezerwat przyrody Kwiecewo - 124 ha
- Rezerwat przyrody Las Krawno - 41,5 ha
- Rezerwat przyrody Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego - 1822 ha
- Rezerwat przyrody Lenki - 9,9 ha
- Rezerwat przyrody Lipowy Jar - 49,5 ha
- Rezerwat przyrody Łabędź - 18,7 ha
- Rezerwat przyrody Łajskie Bagna - 37,8 ha
- Rezerwat przyrody Ławny Lasek - 7,66 ha
- Rezerwat przyrody Łaźnica - 198 ha
- Rezerwat przyrody Małga - 164 ha
- Rezerwat przyrody Mazury - 389 ha
- Rezerwat przyrody Mechacz Wielki - 147 ha
- Rezerwat przyrody Mokra Góra - 60,1 ha
- Rezerwat przyrody Mokradła Żegockie - 35,9 ha
- Rezerwat przyrody Mszar - 5,47 ha
- Rezerwat przyrody Niedźwiedzie Wielkie - 34,1 ha
- Rezerwat przyrody Nietlickie Bagno - 1143 ha
- Rezerwat przyrody Nowinka - 74,1 ha
- Rezerwat przyrody Osiek - 43,4 ha
- Rezerwat przyrody Ostoja bobrów na Rzece Pasłęce - 4249 ha
- Rezerwat przyrody Ostrów Tarczyński - 107 ha
- Rezerwat przyrody Perkuny - 2,84 ha
- Rezerwat przyrody Piekiełko - 24,6 ha
- Rezerwat przyrody Pierwos - 393 ha
- Rezerwat przyrody Piłackie Wzgórza - 278 ha
- Rezerwat przyrody Piłaki - 53,1 ha
- Rezerwat przyrody Piotrówka - 120 ha
- Rezerwat przyrody Pióropusznikowy Jar - 119 ha
- Rezerwat przyrody Polder Sątopy-Samulewo - 341 ha
- Rezerwat przyrody Półwysep i wyspy na Jeziorze Rydzówka - 17,4 ha
- Rezerwat przyrody Ptasia Wyspa - 4,81 ha
- Rezerwat przyrody Pupy - 57,8 ha
- Rezerwat przyrody Redykajny - 10,3 ha
- Rezerwat przyrody Rysie Bagno - 205 ha
- Rezerwat przyrody Rzeka Drwęca - 1597 ha
- Rezerwat przyrody Sołdany - 11,1 ha
- Rezerwat przyrody Sołtysek - 38,6 ha
- Rezerwat przyrody Sosny Taborskie - 94,7 ha
- Rezerwat przyrody Spytkowo - 3,7 ha
- Rezerwat przyrody Stary Czapliniec - 16,2 ha
- Rezerwat przyrody Struga Żytkiejmska - 472 ha
- Rezerwat przyrody Strzałowo - 14,1 ha
- Rezerwat przyrody Sztynort - 448 ha
- Rezerwat przyrody Świńskie Bagno - 15,9 ha
- Rezerwat przyrody Torfowiska nad Jeziorem Zdrużno - 60,8 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko na Tatarskiej Górze - 1,95 ha
- Rezerwat przyrody Ujście Nogatu - 410 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Korea - 50,7 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Kramnik - 91,8 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Piotrowice - 49,6 ha
- Rezerwat przyrody Ustnik - 31,5 ha
- Rezerwat przyrody Wyspa Lipowa - 8,84 ha
- Rezerwat przyrody Wyspa lipowa na jeziorze Szwałk Wielki - 2,73 ha
- Rezerwat przyrody Wyspa na Jeziorze Partęczyny Wielkie - 0,35 ha
- Rezerwat przyrody Wyspy na jeziorach Mamry i Kisajno - 364 ha
- Rezerwat przyrody Zabrodzie - 33,2 ha
- Rezerwat przyrody Zakręt - 106 ha
- Rezerwat przyrody Zatoka Elbląska - 832 ha
- Rezerwat przyrody Zielony Mechacz - 94,4 ha
- Rezerwat przyrody Źródła Rzeki Łyny im. prof. Romana Kobendzy - 122 ha
- Rezerwat przyrody Żurawie Bagno - 5,88 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (47)
- Obszar Natura 2000 Aleje Pojezierza Iławskiego - 377 ha
- Obszar Natura 2000 Bieńkowo - 123 ha
- Obszar Natura 2000 Budwity - 451 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Drwęcy - 12 565 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Kakaju - 1428 ha
- Obszar Natura 2000 Doliny Erozyjne Wysoczyzny Elbląskiej - 2260 ha
- Obszar Natura 2000 Gązwa - 515 ha
- Obszar Natura 2000 Gierłoż - 57 ha
- Obszar Natura 2000 Góra Dębowa koło Mławy - 387 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Długie - 643 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Karaś - 815 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Woszczelskie - 314 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Wukśniki - 326 ha
- Obszar Natura 2000 Jonkowo-Warkały - 227 ha
- Obszar Natura 2000 Kaszuny - 259 ha
Pozostałe (32)
- Obszar Natura 2000 Kirszniter - 17,6 ha
- Obszar Natura 2000 Mamerki - 162 ha
- Obszar Natura 2000 Mazurska Ostoja Żółwia Baranowo - 4305 ha
- Obszar Natura 2000 Mazurskie Bagna - 1569 ha
- Obszar Natura 2000 Murawy koło Pasłęka - 643 ha
- Obszar Natura 2000 Murawy na Pojezierzu Ełckim - 77,2 ha
- Obszar Natura 2000 Murawy na Poligonie Orzysz - 1298 ha
- Obszar Natura 2000 Naterki - 19,1 ha
- Obszar Natura 2000 Niecka Skaliska - 11 386 ha
- Obszar Natura 2000 Niedźwiedzie Wielkie - 89,1 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Borecka - 25 340 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Brodnicka - 4177 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Drużno - 3089 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Dylewskie Wzgórza - 3431 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Iławska - 21 029 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Lidzbarska - 8865 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja nad Oświnem - 3357 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Napiwodzko-Ramucka - 32 613 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Piska - 57 827 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Północnomazurska - 14 835 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Radomno - 929 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Welska - 3384 ha
- Obszar Natura 2000 Przełomowa Dolina Rzeki Wel - 1260 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Romincka - 15 612 ha
- Obszar Natura 2000 Rzeka Pasłęka - 8418 ha
- Obszar Natura 2000 Sikory Juskie - 70,9 ha
- Obszar Natura 2000 Swajnie - 1187 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowiska źródliskowe koło Łabędnika - 27 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowisko Zocie - 65,8 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczysko Markowo - 1454 ha
- Obszar Natura 2000 Warmińskie Buczyny - 1526 ha
- Obszar Natura 2000 Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana - 40 862 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (16)
- Obszar Natura 2000 Bagna Nietlickie - 4081 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Pasłęki - 20 670 ha
- Obszar Natura 2000 Doliny Omulwi i Płodownicy - 34 387 ha
- Obszar Natura 2000 Doliny Wkry i Mławki - 28 752 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Dobskie - 6985 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Drużno - 5996 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Łuknajno - 1380 ha
- Obszar Natura 2000 Jezioro Oświn i okolice - 2502 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Iławskie - 25 219 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Skaliskie - 12 627 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Poligon Orzysz - 21 208 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Warmińska - 145 451 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Borecka - 18 963 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Napiwodzko-Ramucka - 116 605 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Piska - 172 802 ha
Pozostałe (1)
- Obszar Natura 2000 Zalew Wiślany - 32 224 ha
Obszary chronionego krajobrazu (74)
- Buchnowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 206 ha
- Dąbrówieński Obszar Chronionego Krajobrazu - 5565 ha
- Grzybiny Obszar Chronionego Krajobrazu - 2082 ha
- Hartowiecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 395 ha
- Krzyżany Obszar Chronionego Krajobrazu - 2765 ha
- Naguszewski Obszar Chronionego Krajobrazu - 216 ha
- Narieński Obszar Chronionego Krajobrazu - 7984 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Bagien Mażańskich - 1180 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolin Rzeki Nidy i Szkotówki - 8392 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Dolnej Drwęcy - 17 472 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Pasłęki - 43 421 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Środkowej Łyny - 15 165 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Dolnej Łyny - 16 430 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Drwęcy - 55 053 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Elmy - 8923 ha
Pozostałe (59)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Gołdapy i Węgorapy - 30 729 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Górnej Drwęcy - 8046 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Górnej Wkry - 4144 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Jarki - 5933 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Legi - 8580 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Guber - 14 448 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Orzyc - 4642 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Wel - 5233 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Symsarny - 19 242 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Gawlik - 871 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo - 3672 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Legińsko-Mrągowskich - 20 832 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Oleckich - 10 521 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Orzyskich - 21 099 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Rajgrodzkich - 7423 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziora Drużno - 11 739 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziora Goryńskiego - 1463 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziora Mielno - 10 645 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziora Oświn - 15 205 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Kanału Elbląskiego - 30 426 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Kłos - 2227 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich - 85 580 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasów Taborskich - 29 942 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Mazurskiego Parku Krajobrazowego - Kierwik - 248 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Mazurskiego Parku Krajobrazowego - Ruciane-Nida - 1533 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Mazurskiego Parku Krajobrazowego - Szeroki Bór - 679 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Mazurskiego Parku Krajobrazowego - Wschód - 9104 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Mazurskiego Parku Krajobrazowego - Zachód - 7270 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Welskiego Parku Krajobrazowego - Dębień - 1770 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otuliny Welskiego Parku Krajobrazowego - Słup - 2170 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierza Ełckiego - 49 472 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierza Iławskiego - część A i B - 13 339 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierza Iławskiego - Wschód - 2214 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierza Olsztyńskiego - 40 797 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Rajgrodzkie - 14 928 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy Boreckiej - 22 904 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy i Jezior Piskich - 43 088 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej - 131 278 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy Rominckiej - 7678 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Równiny Orneckiej - 11 511 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Banówki - 4529 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Baudy - 16 785 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Dzierzgoń (woj. warmińsko-mazurskie) - 2413 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Liwy (woj.warmińsko-mazurskie) - 1942 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Nogat (woj. warmińsko-mazurskie) - 2739 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Wałszy - 9835 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Wąskiej - 8020 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Słobicki Obszaru Chronionego Krajobrazu - 4934 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wybrzeża Staropruskiego - 1769 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wysoczyzna Krzywińskich - 640 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wysoczyzny Elbląskiej - Wschód - 5850 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wysoczyzny Elbląskiej - Zachód - 1827 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórz Dybowskich - 10 792 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórz Dylewskich - 14 644 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórz Szeskich - 12 459 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzniesień Górowskich - 11 002 ha
- Skarliński Obszar Chronionego Krajobrazu - 5991 ha
- Spychowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 12 189 ha
- Zieluńsko-Rzęgnowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 39 996 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa warmińsko-mazurskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 114 z 116 gmin województwa warmińsko-mazurskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 67.