Co da się z tego wyczytać, a czego nie
Roczna średnia dla gminy odpowiada na jedno pytanie: czy przeprowadzka tutaj oznacza inne powietrze niż tam, skąd się wyjeżdża. Na pytanie o konkretny budynek nie odpowiada, bo w kwadracie o boku kilometra mieści się i osiedle z ciepłem sieciowym, i ulica domów z kotłami.
Normę roczną dla PM2,5 przekracza w Polsce garstka gmin, więc według samego tego wskaźnika prawie cały kraj wypada tak samo. Różnicę widać dopiero po benzo(a)pirenie, który powstaje przy spalaniu węgla i drewna w domowych piecach i przekracza poziom docelowy w 39% gmin.
To średnia z całego roku dla obszaru gminy. W mroźny wieczór przy ulicy ogrzewanej węglem bywa wielokrotnie gorzej, a kilkaset metrów dalej, poza zagłębieniem terenu, wyraźnie lepiej. Ta liczba mówi, jakie powietrze jest tu przeciętnie, i tylko tyle.
Województwa od najczystszego
| Województwo | Mediana PM2,5 | Gminy ponad poziom B(a)P |
|---|---|---|
| zachodniopomorskie | 5,79 µg/m³ | 5 z 113 |
| podlaskie | 6,38 µg/m³ | 12 z 118 |
| warmińsko-mazurskie | 6,45 µg/m³ | 15 z 116 |
| pomorskie | 6,90 µg/m³ | 25 z 123 |
| lubuskie | 6,93 µg/m³ | 1 z 82 |
| lubelskie | 7,62 µg/m³ | 35 z 213 |
| kujawsko-pomorskie | 7,82 µg/m³ | 21 z 144 |
| mazowieckie | 8,06 µg/m³ | 88 z 314 |
| wielkopolskie | 8,10 µg/m³ | 51 z 225 |
| łódzkie | 8,74 µg/m³ | 77 z 177 |
| dolnośląskie | 8,92 µg/m³ | 95 z 167 |
| świętokrzyskie | 8,97 µg/m³ | 59 z 102 |
| opolskie | 9,50 µg/m³ | 53 z 71 |
| podkarpackie | 10,01 µg/m³ | 100 z 160 |
| małopolskie | 11,13 µg/m³ | 173 z 182 |
| śląskie | 14,18 µg/m³ | 162 z 167 |
Mediana z gmin każdego województwa za rok 2025 i liczba gmin, w których benzo(a)piren przekracza poziom docelowy 1 ng/m³.
Gminy z najczystszym powietrzem w kraju
| Gmina | PM2,5 | Benzo(a)piren |
|---|---|---|
| Barcianypowiat kętrzyński | 4,89 µg/m³ | 0,47 ng/m³ |
| Cedyniapowiat gryfiński | 4,90 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Gibypowiat sejneński | 4,92 µg/m³ | 0,46 ng/m³ |
| Smołdzinopowiat słupski | 5,00 µg/m³ | 0,54 ng/m³ |
| Srokowopowiat kętrzyński | 5,06 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Sępopolpowiat bartoszycki | 5,07 µg/m³ | 0,54 ng/m³ |
| Lelkowopowiat braniewski | 5,07 µg/m³ | 0,56 ng/m³ |
| Mieszkowicepowiat gryfiński | 5,10 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Nowe Warpnopowiat policki | 5,10 µg/m³ | 0,48 ng/m³ |
| Trzebielinopowiat bytowski | 5,11 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Kępicepowiat słupski | 5,13 µg/m³ | 0,51 ng/m³ |
| Płaskapowiat augustowski | 5,17 µg/m³ | 0,47 ng/m³ |
| Dubeninkipowiat gołdapski | 5,18 µg/m³ | 0,53 ng/m³ |
| Korszepowiat kętrzyński | 5,19 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Polanówpowiat koszaliński | 5,21 µg/m³ | 0,52 ng/m³ |
Piętnaście gmin o najniższej rocznej średniej PM2,5 leży w województwach warmińsko-mazurskim (6 z 15) i zachodniopomorskim (4). Wynik modelu za jeden rok zależy też od pogody, więc kolejność wewnątrz tej grupy potrafi się między latami przestawić.
Gminy z najwyższym pyłem
| Gmina | PM2,5 | Benzo(a)piren |
|---|---|---|
| Żywiecpowiat żywiecki | 25,95 µg/m³ | 4,44 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Łodygowicepowiat żywiecki | 22,21 µg/m³ | 3,13 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Rydułtowypowiat wodzisławski | 21,66 µg/m³ | 4,68 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Radlinpowiat wodzisławski | 21,34 µg/m³ | 4,15 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Pszówpowiat wodzisławski | 21,05 µg/m³ | 3,91 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Gaszowicepowiat rybnicki | 20,71 µg/m³ | 3,77 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Marklowicepowiat wodzisławski | 20,21 µg/m³ | 3,24 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Świętochłowice | 19,94 µg/m³ | 3,27 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Jejkowicepowiat rybnicki | 19,93 µg/m³ | 3,35 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Świerklanypowiat rybnicki | 19,74 µg/m³ | 2,82 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Wodzisław Śląskipowiat wodzisławski | 19,69 µg/m³ | 3,43 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Czeladźpowiat będziński | 19,55 µg/m³ | 2,62 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Radzionkówpowiat tarnogórski | 19,48 µg/m³ | 2,99 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Mszanapowiat wodzisławski | 19,33 µg/m³ | 2,45 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Zabrze | 19,31 µg/m³ | 2,59 ng/m³ponad poziom docelowy |
Piętnaście gmin o najwyższej rocznej średniej PM2,5 leży w całości w województwie śląskim. To kotliny zatrzymujące dym i gęsta zabudowa wciąż ogrzewana węglem.
Roczną normę 20 µg/m³ dla PM2,5 przekracza 7 z nich. Poziom docelowy benzo(a)pirenu przekraczają wszystkie, w większości kilkukrotnie.
Skąd pochodzą te dane
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, wyniki modelowania jakości powietrza dla siatki kilometrowej, publikowane w serwisie mapowym GIOŚ. Rok 2025, a dla porównania 2021. Pobraliśmy je 4 września 2026 i uśredniliśmy kwadraty wpadające w granice gminy, wyznaczone rejestrem granic PRG prowadzonym przez GUGiK.
GIOŚ publikuje wyniki modelu, a nie pomiary z każdego z tych kwadratów. Pomiar ze stacji jest twardszy, bo pokazuje, co faktycznie było w powietrzu, ale opisuje tylko punkt, w którym ta stacja stoi. Stacji jest w Polsce około dwustu i w większości gmin nie stoi żadna, więc model jest tu jedynym źródłem, jakie w ogóle istnieje. Ma swoją niepewność, którą GIOŚ opisuje w rocznej ocenie jakości powietrza.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie w Polsce jest najczystsze powietrze?
Według modelu GIOŚ za rok 2025 najniższą roczną średnią PM2,5 ma Barciany: 4,89 µg/m³. Pełną piętnastkę znajdziesz wyżej. Najczystsze wyniki notują gminy wiejskie na północy i wschodzie kraju, najwyższe pas od Śląska po Małopolskę.
Czym różni się PM2,5 od PM10 i benzo(a)pirenu?
PM10 to pył o cząstkach do 10 mikrometrów, PM2,5 to jego drobniejsza część, która wnika głębiej do płuc. Normy roczne wynoszą odpowiednio 40 i 20 µg/m³. Benzo(a)piren nie jest pyłem, tylko związkiem chemicznym powstającym przy niepełnym spalaniu paliw stałych; jest rakotwórczy, a jego poziom docelowy to 1 ng/m³ średniorocznie.
Czy powietrze w Polsce się poprawia?
Tak. Porównanie roku 2025 z 2021 pokazuje spadek PM2,5 w zdecydowanej większości gmin, głównie za sprawą wymiany pieców i odchodzenia od węgla. Poziom docelowy benzo(a)pirenu wciąż jednak przekracza 39% gmin, więc do końca tej drogi daleko.
Czy te liczby to pomiary?
To wynik modelu, nie odczyt ze stacji. GIOŚ liczy stężenia dla całego kraju w siatce kwadratów kilometrowych, łącząc pomiary ze stacji z danymi o emisji i pogodzie. Pomiar jest wiarygodniejszy, bo mówi, co naprawdę było w powietrzu, tyle że wyłącznie w miejscu, gdzie stoi stacja. Stacji jest w Polsce około dwustu i w większości gmin nie stoi żadna, więc dla przeważającej części kraju model jest jedynym źródłem.