Co da się z tego wyczytać, a czego nie
Roczna średnia dla gminy odpowiada na jedno pytanie: czy przeprowadzka tutaj oznacza inne powietrze niż tam, skąd się wyjeżdża. Na pytanie o konkretny budynek nie odpowiada, bo w jednym kwadracie siatki mieści się i osiedle z ciepłem sieciowym, i ulica domów z kotłami.
Normę roczną dla PM2,5 przekracza w Polsce garstka gmin, więc według samego tego wskaźnika prawie cały kraj wypada tak samo. Różnicę widać dopiero po benzo(a)pirenie, który powstaje przy spalaniu węgla i drewna w domowych piecach i przekracza poziom docelowy w 39% gmin.
To średnia z całego roku dla obszaru gminy. W mroźny wieczór przy ulicy ogrzewanej węglem bywa wielokrotnie gorzej, a kilkaset metrów dalej, poza zagłębieniem terenu, wyraźnie lepiej. Ta liczba mówi, jakie powietrze jest tu przeciętnie, i tylko tyle.
Województwa od najczystszego
| Województwo | Mediana PM2,5 | Gminy ponad poziom B(a)P |
|---|---|---|
| zachodniopomorskie | 5,79 µg/m³ | 5 z 113 |
| podlaskie | 6,38 µg/m³ | 12 z 118 |
| warmińsko-mazurskie | 6,45 µg/m³ | 15 z 116 |
| pomorskie | 6,90 µg/m³ | 25 z 123 |
| lubuskie | 6,93 µg/m³ | 1 z 82 |
| lubelskie | 7,62 µg/m³ | 35 z 213 |
| kujawsko-pomorskie | 7,82 µg/m³ | 21 z 144 |
| mazowieckie | 8,06 µg/m³ | 88 z 314 |
| wielkopolskie | 8,10 µg/m³ | 51 z 225 |
| łódzkie | 8,74 µg/m³ | 77 z 177 |
| dolnośląskie | 8,92 µg/m³ | 95 z 167 |
| świętokrzyskie | 8,97 µg/m³ | 59 z 102 |
| opolskie | 9,50 µg/m³ | 53 z 71 |
| podkarpackie | 10,01 µg/m³ | 100 z 160 |
| małopolskie | 11,13 µg/m³ | 173 z 182 |
| śląskie | 14,18 µg/m³ | 162 z 167 |
Mediana z gmin każdego województwa za rok 2025 i liczba gmin, w których benzo(a)piren przekracza poziom docelowy 1 ng/m³.
Gminy z najczystszym powietrzem w kraju
| Gmina | PM2,5 | Benzo(a)piren |
|---|---|---|
| Barcianypowiat kętrzyński | 4,89 µg/m³ | 0,47 ng/m³ |
| Cedyniapowiat gryfiński | 4,90 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Gibypowiat sejneński | 4,92 µg/m³ | 0,46 ng/m³ |
| Smołdzinopowiat słupski | 5,00 µg/m³ | 0,54 ng/m³ |
| Srokowopowiat kętrzyński | 5,06 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Sępopolpowiat bartoszycki | 5,07 µg/m³ | 0,54 ng/m³ |
| Lelkowopowiat braniewski | 5,07 µg/m³ | 0,56 ng/m³ |
| Mieszkowicepowiat gryfiński | 5,10 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Nowe Warpnopowiat policki | 5,10 µg/m³ | 0,48 ng/m³ |
| Trzebielinopowiat bytowski | 5,11 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Kępicepowiat słupski | 5,13 µg/m³ | 0,51 ng/m³ |
| Płaskapowiat augustowski | 5,17 µg/m³ | 0,47 ng/m³ |
| Dubeninkipowiat gołdapski | 5,18 µg/m³ | 0,53 ng/m³ |
| Korszepowiat kętrzyński | 5,19 µg/m³ | 0,50 ng/m³ |
| Polanówpowiat koszaliński | 5,21 µg/m³ | 0,52 ng/m³ |
Z piętnastu gmin o najniższej rocznej średniej PM2,5 najwięcej leży w województwach warmińsko-mazurskim (6 z 15) i zachodniopomorskim (4). Wynik modelu za jeden rok zależy też od pogody, więc kolejność wewnątrz tej grupy potrafi się między latami przestawić.
Gminy z najwyższym stężeniem pyłu PM2,5
| Gmina | PM2,5 | Benzo(a)piren |
|---|---|---|
| Żywiecpowiat żywiecki | 25,95 µg/m³ | 4,44 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Łodygowicepowiat żywiecki | 22,21 µg/m³ | 3,13 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Rydułtowypowiat wodzisławski | 21,66 µg/m³ | 4,68 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Radlinpowiat wodzisławski | 21,34 µg/m³ | 4,15 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Pszówpowiat wodzisławski | 21,05 µg/m³ | 3,91 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Gaszowicepowiat rybnicki | 20,71 µg/m³ | 3,77 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Marklowicepowiat wodzisławski | 20,21 µg/m³ | 3,24 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Świętochłowice | 19,94 µg/m³ | 3,27 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Jejkowicepowiat rybnicki | 19,93 µg/m³ | 3,35 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Świerklanypowiat rybnicki | 19,74 µg/m³ | 2,82 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Wodzisław Śląskipowiat wodzisławski | 19,69 µg/m³ | 3,43 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Czeladźpowiat będziński | 19,55 µg/m³ | 2,62 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Radzionkówpowiat tarnogórski | 19,48 µg/m³ | 2,99 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Mszanapowiat wodzisławski | 19,33 µg/m³ | 2,45 ng/m³ponad poziom docelowy |
| Zabrze | 19,31 µg/m³ | 2,59 ng/m³ponad poziom docelowy |
Piętnaście gmin o najwyższej rocznej średniej PM2,5 leży w całości w województwie śląskim. To kotliny zatrzymujące dym i gęsta zabudowa wciąż ogrzewana węglem.
Roczną normę 20 µg/m³ dla PM2,5 przekracza 7 z nich. Benzo(a)piren przekracza poziom docelowy we wszystkich, w większości kilkukrotnie.
Skąd pochodzą te dane
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, wyniki modelowania jakości powietrza, publikowane w serwisie mapowym GIOŚ. Rok 2025, a dla porównania 2021. Stan na 4 września 2026. Wynik gminy to średnia z kwadratów siatki leżących w jej granicach (granice gmin: rejestr PRG, GUGiK).
Siatka jest gęstsza nad zabudową niż nad otwartym terenem, więc ta średnia mocniej waży to, czym oddycha się między domami, niż to, co jest nad polami. Kupującemu mieszkanie to akurat odpowiada, ale pamiętaj, że to nie jest zwykła średnia z powierzchni gminy.
GIOŚ publikuje wyniki modelu, a nie pomiary z każdego z tych kwadratów. Pomiar ze stacji jest pewniejszy, bo pokazuje, co faktycznie było w powietrzu, ale opisuje tylko punkt, w którym ta stacja stoi. Stacji jest w Polsce około dwustu i w większości gmin nie stoi żadna, więc model jest tu jedynym źródłem, jakie w ogóle istnieje. Ma swoją niepewność, którą GIOŚ opisuje w rocznej ocenie jakości powietrza.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie w Polsce jest najczystsze powietrze?
Według modelu GIOŚ za rok 2025 najniższą roczną średnią PM2,5 ma gmina Barciany: 4,89 µg/m³. Pełną piętnastkę znajdziesz wyżej. Najczystsze wyniki notują gminy wiejskie na północy i wschodzie kraju, najwyższe pas od Śląska po Małopolskę.
Czym różni się PM2,5 od PM10 i benzo(a)pirenu?
PM10 to pył o cząstkach do 10 mikrometrów, PM2,5 to jego drobniejsza część, która wnika głębiej do płuc. Normy roczne wynoszą odpowiednio 40 i 20 µg/m³. Benzo(a)piren nie jest pyłem, tylko związkiem chemicznym powstającym przy niepełnym spalaniu paliw stałych; jest rakotwórczy, a jego poziom docelowy to 1 ng/m³ średniorocznie.
Czy powietrze w Polsce się poprawia?
Tak. Porównanie roku 2025 z 2021 pokazuje spadek PM2,5 w zdecydowanej większości gmin, co zbiega się z wymianą pieców i odchodzeniem od węgla. Stężenie benzo(a)pirenu wciąż jednak przekracza poziom docelowy w 39% gmin, więc do końca tej drogi daleko.
Czy te liczby to pomiary?
To wynik modelu, nie odczyt ze stacji. GIOŚ liczy stężenia dla całego kraju w siatce kwadratów, łącząc pomiary ze stacji z danymi o emisji i pogodzie. Pomiar jest wiarygodniejszy, bo mówi, co naprawdę było w powietrzu, tyle że wyłącznie w miejscu, gdzie stoi stacja. Stacji jest w Polsce około dwustu i w większości gmin nie stoi żadna, więc dla przeważającej części kraju model jest jedynym źródłem.