Gminy województwa łódzkiego o największym udziale terenów chronionych
Przedbórz 98%, Widawa 77%, Żytno 75%, Aleksandrów 75%, Brzeziny 73%, Konopnica 70%, Kluki 67%, Pęczniew 66%, Bielawy 64%, Wielgomłyny 64%, Inowłódz 62%, Bolimów 59%, Rogów 58%, Nowosolna 55%, Brąszewice 51%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki narodowe (1)
- Kampinoski Park Narodowy - 38 544 ha
Parki krajobrazowe (7)
- Bolimowski Park Krajobrazowy - 20 512 ha
- Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki - 25 330 ha
- Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich - 11 609 ha
- Przedborski Park Krajobrazowy - 16 550 ha
- Spalski Park Krajobrazowy - 13 156 ha
- Sulejowski Park Krajobrazowy - 17 026 ha
- Załęczański Park Krajobrazowy - 14 400 ha
Rezerwaty przyrody (99)
- Rezerwat przyrody Babsk - 15,5 ha
- Rezerwat przyrody Bagno w Ewinie - 20,8 ha
- Rezerwat przyrody Białaczów - 21,8 ha
- Rezerwat przyrody Błogie - 68,5 ha
- Rezerwat przyrody Bory nad Pilicą - 23,9 ha
- Rezerwat przyrody Bukowiec - 6,91 ha
- Rezerwat przyrody Ciosny - 2,37 ha
- Rezerwat przyrody Czarna Rózga - 186 ha
- Rezerwat przyrody Czarny Ług - 2,49 ha
- Rezerwat przyrody Dąbrowa Grotnicka - 103 ha
- Rezerwat przyrody Dąbrowa Świetlista - 39,9 ha
- Rezerwat przyrody Dąbrowa w Niżankowicach - 103 ha
- Rezerwat przyrody Dębowiec - 206 ha
- Rezerwat przyrody Dęby w Meszczach - 38,9 ha
- Rezerwat przyrody Diabla Góra - 161 ha
Pozostałe (84)
- Rezerwat przyrody Długosz Królewski w Węglewicach - 3,26 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Ceteńki - 71,1 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Mrożycy w Tadzinie - 18,3 ha
- Rezerwat przyrody Doliska - 3,27 ha
- Rezerwat przyrody Gać Spalska - 87,9 ha
- Rezerwat przyrody Gaik - 36,4 ha
- Rezerwat przyrody Gałków - 57,9 ha
- Rezerwat przyrody Góra Chełmo - 41,3 ha
- Rezerwat przyrody Grabica - 7,84 ha
- Rezerwat przyrody Grądy nad Lindą - 55,2 ha
- Rezerwat przyrody Grądy nad Moszczenicą - 42,2 ha
- Rezerwat przyrody Hołda - 71 ha
- Rezerwat przyrody Jabłecznik - 76,4 ha
- Rezerwat przyrody Jaksonek - 80,3 ha
- Rezerwat przyrody Jamno - 22,4 ha
- Rezerwat przyrody Janinowski Starodrzew Bukowy im. Hieronima Andrzejewskiego - 44,5 ha
- Rezerwat przyrody Jasień - 19,8 ha
- Rezerwat przyrody Jawora - 87,9 ha
- Rezerwat przyrody Jaźwiny - 6,42 ha
- Rezerwat przyrody Jeleń - 48,5 ha
- Rezerwat przyrody Jeziorsko - 1970 ha
- Rezerwat przyrody Jodły Łaskie im. Stanisława Kostki Wisińskiego - Wybitnego Leśnika - 59,6 ha
- Rezerwat przyrody Jodły Oleśnickie - 11,7 ha
- Rezerwat przyrody Jodły Sieleckie - 33,2 ha
- Rezerwat przyrody Kobiele Wielkie - 63,4 ha
- Rezerwat przyrody Konewka - 114 ha
- Rezerwat przyrody Kopanicha - 43,8 ha
- Rezerwat przyrody Korzeń - 35,1 ha
- Rezerwat przyrody Kruszewiec - 83,2 ha
- Rezerwat przyrody Kwaśna Buczyna - 15,5 ha
- Rezerwat przyrody Las Jabłoniowy - 19,7 ha
- Rezerwat przyrody Las Łagiewnicki - 69,9 ha
- Rezerwat przyrody Las Topiel - 37,8 ha
- Rezerwat przyrody Lasek Kurowski - 22 ha
- Rezerwat przyrody Liczydło Górskie w Ewinie - 26,2 ha
- Rezerwat przyrody Lubiaszów - 202 ha
- Rezerwat przyrody Łaznów - 61,6 ha
- Rezerwat przyrody Łuszczanowice - 41,3 ha
- Rezerwat przyrody Małecz - 9,38 ha
- Rezerwat przyrody Meszcze - 34,8 ha
- Rezerwat przyrody Mianów - 7,18 ha
- Rezerwat przyrody Mokry Las - 14,9 ha
- Rezerwat przyrody Molenda - 145 ha
- Rezerwat przyrody Murowaniec - 42,2 ha
- Rezerwat przyrody Napoleonów - 39,1 ha
- Rezerwat przyrody Niebieskie Źródła - 28,7 ha
- Rezerwat przyrody Nowa Wieś - 118 ha
- Rezerwat przyrody Ostrowy - 13,3 ha
- Rezerwat przyrody Ostrowy-Bażantarnia - 28,1 ha
- Rezerwat przyrody Parowy Janinowskie - 41,8 ha
- Rezerwat przyrody Paza - 27,4 ha
- Rezerwat przyrody Perna - 15,9 ha
- Rezerwat przyrody Piskorzeniec - 432 ha
- Rezerwat przyrody Polana Siwica - 68,3 ha
- Rezerwat przyrody Polesie Konstantynowskie - 9,8 ha
- Rezerwat przyrody Popień - 8,06 ha
- Rezerwat przyrody Półboru - 56,9 ha
- Rezerwat przyrody Rawka - 563 ha
- Rezerwat przyrody Rokita - 14,5 ha
- Rezerwat przyrody Ruda Chlebacz - 12,4 ha
- Rezerwat przyrody Ryś - 54,9 ha
- Rezerwat przyrody Sługocice - 8,81 ha
- Rezerwat przyrody Spała - 103 ha
- Rezerwat przyrody Starodrzew Lubochniański - 22,5 ha
- Rezerwat przyrody Struga Dobieszkowska - 39,3 ha
- Rezerwat przyrody Struga Młynki - 15,4 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Rąbień - 42,4 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Sowin - 8,36 ha
- Rezerwat przyrody Trębaczew - 174 ha
- Rezerwat przyrody Twarda - 23 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Bażantarnia - 45,1 ha
- Rezerwat przyrody Węże - 20,7 ha
- Rezerwat przyrody Wiączyń - 8,4 ha
- Rezerwat przyrody Wielkopole - 42 ha
- Rezerwat przyrody Winnica - 1,56 ha
- Rezerwat przyrody Wojsławice - 96,2 ha
- Rezerwat przyrody Wolbórka - 37,3 ha
- Rezerwat przyrody Wrząca - 60,4 ha
- Rezerwat przyrody Zabrzeźnia - 27 ha
- Rezerwat przyrody Zimna Woda - 5,93 ha
- Rezerwat przyrody Źródliska Borowiny im. Andrzeja Wierciocha - 36,9 ha
- Rezerwat przyrody Źródła Borówki - 21,8 ha
- Rezerwat przyrody Źródła Ciosenki - 5,65 ha
- Rezerwat przyrody Żądłowice - 241 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (36)
- Obszar Natura 2000 Buczyna Gałkowska - 103 ha
- Obszar Natura 2000 Buczyna Janinowska - 529 ha
- Obszar Natura 2000 Cisy w Jasieniu - 19,7 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowa Grotnicka - 101 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowa Świetlista w Pernie - 40,1 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowy Świetliste koło Redzenia - 44,3 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowy w Marianku - 72,7 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Czarnej - 5781 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Pilicy - 31 822 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Pilicy - 11 193 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Rawki - 2525 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowej Pilicy - 3787 ha
- Obszar Natura 2000 Grabia - 1670 ha
- Obszar Natura 2000 Grabinka - 45,8 ha
- Obszar Natura 2000 Grądy nad Lindą - 54,9 ha
Pozostałe (21)
- Obszar Natura 2000 Las Dębowiec - 206 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Gorzkowickie - 61,5 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Smardzewickie - 287 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Spalskie - 2049 ha
- Obszar Natura 2000 Lipickie Mokradła - 370 ha
- Obszar Natura 2000 Lubiaszów w Puszczy Pilickiej - 203 ha
- Obszar Natura 2000 Łąka w Bęczkowicach - 214 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki Ciebłowickie - 477 ha
- Obszar Natura 2000 Niebieskie Źródła - 25,2 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Przedborska - 11 605 ha
- Obszar Natura 2000 Polany Puszczy Bolimowskiej - 134 ha
- Obszar Natura 2000 Pradolina Bzury-Neru - 21 886 ha
- Obszar Natura 2000 Silne Błota - 67,4 ha
- Obszar Natura 2000 Słone Łąki w Pełczyskach - 37 ha
- Obszar Natura 2000 Szczypiorniak i Kowaliki - 28,5 ha
- Obszar Natura 2000 Święte Ługi - 203 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowiska nad Prosną - 93,2 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowiska Żytno - Ewina - 45,3 ha
- Obszar Natura 2000 Wielkopole - Jodły pod Czartorią - 41,9 ha
- Obszar Natura 2000 Wola Cyrusowa - 92,4 ha
- Obszar Natura 2000 Załęczański Łuk Warty - 9316 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (5)
- Obszar Natura 2000 Dolina Pilicy - 35 356 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowej Warty - 57 104 ha
- Obszar Natura 2000 Doliny Przysowy i Słudwi - 3981 ha
- Obszar Natura 2000 Pradolina Warszawsko-Berlińska - 23 412 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Jeziorsko - 10 350 ha
Obszary chronionego krajobrazu (21)
- Brąszewicki Obszar Chronionego Krajobrazu - 14 204 ha
- Nadwarciański Obszar Chronionego Krajobrazu - 29 390 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Bolimowsko-Radziejowicki z doliną Środkowej Rawki (woj. łódzkie) - 15 275 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Bolimowsko-Radziejowicki z doliną Środkowej Rawki (woj. mazowieckie) - 17 797 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Chojnatki - 519 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Miazgi pod Andrespolem - 143 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Prosny - 10 602 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Prosny - 14 724 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Przysowy - 10 330 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina rzeki Pilicy i Drzewiczki - 640 063 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Skrwy Lewej - 8339 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Bzury - 13 500 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Widawki - 41 390 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Wolbórki - 2272 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Górnej Rawki - 8400 ha
Pozostałe (6)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Mrogi i Mrożycy - 16 660 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej - 36 650 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Przedborski (łódzkie) - 5417 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Środkowej Grabi - 6558 ha
- Piliczański Obszar Chronionego Krajobrazu - 43 790 ha
- Puczniewski Obszar Chronionego Krajobrazu - 6276 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa łódzkiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 141 z 177 gmin województwa łódzkiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 66.