Spalski Park Krajobrazowy

Park krajobrazowy chroni wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe terenu (art. 16 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). Dziś tworzy go uchwała sejmiku województwa; starsze parki tworzyli wojewodowie albo wojewódzkie rady narodowe, co widać w akcie o utworzeniu.

Zakazy w tej formie nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody podaje katalog i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”, więc obowiązują te, które wybrał akt dotyczący tej formy, w brzmieniu po wszystkich zmianach. Najnowszy akt, jaki rejestr wymienia dla tego parku, to Uchwała nr XX/249/2025 Sejmiku Województwa Łódzkiego; pełną listę aktów podajemy niżej. Forma ma otulinę o powierzchni 241,25 km². Otulina nie jest częścią formy i nie niesie jej zakazów; jest strefą, która ma ją osłaniać przed zagrożeniami z zewnątrz.

Na działce w granicach parku projekt decyzji o warunkach zabudowy uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 53 ust. 4 pkt 8 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym).

Granice parku przecinają 8 gmin w 2 województwach. Przy każdej gminie podajemy dwie liczby: jaką część jej powierzchni zajmuje park i jaka część całego parku leży właśnie tam.

Karta w rejestrze wymienia 7 gmin. Różnica bierze się z kawałków przy granicy gminy mniejszych niż 0,1 ha, których nie liczymy, albo ze zmian granic gmin od czasu wpisu.

• Gmina Inowłódz: 55,37 km², czyli 57% powierzchni gminy i 42% całego parku
• Gmina Poświętne: 39,47 km², czyli 28% powierzchni gminy i 30% całego parku
• Gmina Rzeczyca: 22,9 km², czyli 21% powierzchni gminy i 17% całego parku
• Gmina Tomaszów Mazowiecki: 7,31 km², czyli 4,9% powierzchni gminy i 5,5% całego parku
• Gmina Lubochnia: 4,3 km², czyli 3,3% powierzchni gminy i 3,3% całego parku
• Gmina Opoczno: 2,1 km², czyli 1,1% powierzchni gminy i 1,6% całego parku
• Tomaszów Mazowiecki: 0,23 km², czyli 0,6% powierzchni miasta i 0,2% całego parku
• Gmina Odrzywół: 0,05 km², czyli 0,1% powierzchni gminy i poniżej 0,1% całego parku

Rejestr TERYT podaje dla każdej miejscowości jeden punkt, a nie jej granice, więc to ten punkt porównujemy z granicą parku. Jeśli granica przebiega bliżej niż 500 m od punktu, miejscowość trafia do osobnej grupy: tam część zabudowy może leżeć po jednej stronie granicy, a część po drugiej.

Miejscowości z punktem w granicach parku (9): Poświętne: Anielin, Fryszerka, Kozłowiec, Mysiakowiec, Ponikła, Stefanów, Wólka Kuligowska; Inowłódz: Teofilów; Rzeczyca: Brzeg.

Miejscowości, przy których granica przebiega bliżej niż 500 m od punktu (17): Poświętne: Gapinin, Gapinin-Kolonia; Inowłódz: Inowłódz, Konewka, Liciążna, Poświętne, Spała, Żądłowice, Zakościele; Rzeczyca: Brzeziny, Glina, Grotowice, Łęg, Lubocz, Roszkowa Wola; Tomaszów Mazowiecki: Ciebłowice Duże, Ciebłowice Małe. Tu o konkretnej działce rozstrzyga jej własne położenie.

Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody wymienia dla tej formy 4 akty: najpierw ten, który ją utworzył, potem kolejne, od najstarszego. Wśród nich jest wyrok sądu administracyjnego, bo rejestr notuje także orzeczenia, które zmieniły stan prawny formy.

Tytuł prowadzi do tekstu tam, gdzie rejestr podaje link do dziennika urzędowego. To w tekście aktu są granice i zakazy, a obowiązuje on w brzmieniu po wszystkich zmianach.

• Akt o utworzeniu: Rozporządzenie Nr 4/95 Wojewody Piotrkowskiego z dnia 5 października 1995 r. w sprawie utworzenia Spalskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Piotrkowskiego Nr 15, poz. 113 z 13 października 1995 r.).
• Rozporządzenie Nr 26/2006 Wojewody Łódzkiego z dnia 13 lipca 2006 r. w sprawie Spalskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego Nr 258, poz. 1990 z dnia 24 lipca 2006 r).
• WYROK NR SYGN AKT II SA/ŁD 266/15 WOJEWÓDZKIEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO W ŁODZI W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 17 czerwca 2015 r. (Łódź, dnia 7 września 2015 r.) (Dz. Urz. z 2015 r. poz. 3466), ogłoszony 7 września 2015.
• Uchwała nr XX/249/2025 Sejmiku Województwa Łódzkiego z dnia 25 listopada 2025 r. w sprawie Spalskiego Parku Krajobrazowego (Dz. Urz. z 2025 r. poz. 11807), ogłoszony 22 grudnia 2025.

Rejestr notuje, że dla parku nie obowiązuje plan ochrony.

Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 33 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.

Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu na tym terenie - zobaczysz, jakie dane są dla niego dostępne, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 49,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.

Akty prawne, datę utworzenia, powierzchnię i organ nadzoru podaje karta formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody prowadzonym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Kartę odczytaliśmy 6 października 2026.

Granice formy pochodzą z usługi pobierania WFS tego samego rejestru (stan na 6 października 2026), granice gmin z Państwowego Rejestru Granic, a punkty miejscowości z rejestru TERYT. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim zmian, które dopiero przechodzą procedurę.

• Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, karta formy i usługa WFS
• GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
• Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, punkty miejscowości