Gminy województwa podlaskiego o największym udziale terenów chronionych
Płaska 100%, Sztabin 100%, Białowieża 100%, Narewka 100%, Zbójna 100%, Giby 98%, Nowinka 94%, Gródek 93%, Czarna Białostocka 92%, Mielnik 91%, Jeleniewo 88%, Wiżajny 88%, Krynki 87%, Krasnopol 81%, Goniądz 78%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki narodowe (4)
- Białowieski Park Narodowy - 10 517 ha
- Biebrzański Park Narodowy - 59 223 ha
- Narwiański Park Narodowy - 7350 ha
- Wigierski Park Narodowy - 15 085 ha
Parki krajobrazowe (3)
Rezerwaty przyrody (114)
- Rezerwat Krajobrazowy Władysława Szafera - 1345 ha
- Rezerwat przyrody Antoniuk - 70,1 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Wizna I - 36,5 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Wizna II - 79,6 ha
- Rezerwat przyrody Bahno w Borkach - 291 ha
- Rezerwat przyrody Bartoszycha - 129 ha
- Rezerwat przyrody Beretnica - 5,75 ha
- Rezerwat przyrody Berezowo - 115 ha
- Rezerwat przyrody Bobruczek - 0,77 ha
- Rezerwat przyrody Borsuki - 178 ha
- Rezerwat przyrody Bory nad Kanałem Augustowskim - 57,2 ha
- Rezerwat przyrody Brzozowy Grąd - 0,12 ha
- Rezerwat przyrody Budzisk - 341 ha
- Rezerwat przyrody Chomontowszczyzna - 235 ha
- Rezerwat przyrody Ciemny Kąt - 126 ha
Pozostałe (99)
- Rezerwat przyrody Cmentarzysko Jaćwingów - 3,39 ha
- Rezerwat przyrody Czapliniec Bełda - 11,6 ha
- Rezerwat przyrody Czarna Rzeczka - 293 ha
- Rezerwat przyrody Czarny Kąt - 32,8 ha
- Rezerwat przyrody Czechy Orlańskie - 77,4 ha
- Rezerwat przyrody Dębowe Góry - 99,4 ha
- Rezerwat przyrody Dębowy Grąd - 100 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Rospudy im. prof. Aleksandra Sokołowskiego - 262 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Waliczówki - 44,8 ha
- Rezerwat przyrody Glinki - 1,79 ha
- Rezerwat przyrody Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą - 0,92 ha
- Rezerwat przyrody Głazowisko Łopuchowskie - 15,9 ha
- Rezerwat przyrody Głęboki Kąt - 40,3 ha
- Rezerwat przyrody Gnilec - 37,2 ha
- Rezerwat przyrody Gorbacz - 223 ha
- Rezerwat przyrody Góra Pieszczana - 221 ha
- Rezerwat przyrody Góra Uszeście - 12 ha
- Rezerwat przyrody Grabówka - 60,9 ha
- Rezerwat przyrody Grąd Radziwiłłowski - 24,4 ha
- Rezerwat przyrody Jałówka - 276 ha
- Rezerwat przyrody Jelonka - 227 ha
- Rezerwat przyrody Jesionowe Góry - 377 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Hańcza - 305 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Kalejty - 763 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Kolno - 268 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Wiejki - 22,5 ha
- Rezerwat przyrody Kalinowo - 69,8 ha
- Rezerwat przyrody Kaniston - 134 ha
- Rezerwat przyrody Karczmisko - 20,3 ha
- Rezerwat przyrody Kojle i Perty - 73 ha
- Rezerwat przyrody Koryciny - 86,6 ha
- Rezerwat przyrody Kozi Rynek - 520 ha
- Rezerwat przyrody Kozłowe Borki - 246 ha
- Rezerwat przyrody Kozłowy Ług - 139 ha
- Rezerwat przyrody Krasne - 85,1 ha
- Rezerwat przyrody Krzemianka - 231 ha
- Rezerwat przyrody Krzemienne Góry - 79 ha
- Rezerwat przyrody Kukle - 343 ha
- Rezerwat przyrody Kulikówka - 10,4 ha
- Rezerwat przyrody Kuriańskie Bagno - 1715 ha
- Rezerwat przyrody Las Cieliczański - 372 ha
- Rezerwat przyrody Las Zwierzyniecki - 33,8 ha
- Rezerwat przyrody Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej - 8594 ha
- Rezerwat przyrody Lipiny w Puszczy Białowieskiej - 56,3 ha
- Rezerwat przyrody Łanga - 127 ha
- Rezerwat przyrody Ławski Las I - 109 ha
- Rezerwat przyrody Ławski Las II - 74,9 ha
- Rezerwat przyrody Łazarz - 89,1 ha
- Rezerwat przyrody Łempis - 132 ha
- Rezerwat przyrody Łokieć - 140 ha
- Rezerwat przyrody Łosiniany - 60,7 ha
- Rezerwat przyrody Mały Borek - 90,4 ha
- Rezerwat przyrody Michnówka - 85,3 ha
- Rezerwat przyrody Międzyrzecze - 251 ha
- Rezerwat przyrody Nietupa - 274 ha
- Rezerwat przyrody Nieznanowo - 27,7 ha
- Rezerwat przyrody Olszanka Myśliszcze - 283 ha
- Rezerwat przyrody Osada Wydmowa - 16,1 ha
- Rezerwat przyrody Ostoja bobrów Marycha - 56,2 ha
- Rezerwat przyrody Perkuć - 208 ha
- Rezerwat przyrody Podcerkwa - 228 ha
- Rezerwat przyrody Podolany - 15,1 ha
- Rezerwat przyrody Pogorzelce - 7,63 ha
- Rezerwat przyrody Połomin - 5,65 ha
- Rezerwat przyrody Pomorze - 21 ha
- Rezerwat przyrody Przewłoka - 78,5 ha
- Rezerwat przyrody Rabinówka - 658 ha
- Rezerwat przyrody Romanówka - 96,3 ha
- Rezerwat przyrody Ruda - 3,39 ha
- Rezerwat przyrody Rutka - 49,1 ha
- Rezerwat przyrody Rycerski Kierz - 42,5 ha
- Rezerwat przyrody Sawonia Mostek - 153 ha
- Rezerwat przyrody Siemianówka - 225 ha
- Rezerwat przyrody Sitki - 35,2 ha
- Rezerwat przyrody Sokoli Las - 67,6 ha
- Rezerwat przyrody Sokóle - 44,7 ha
- Rezerwat przyrody Stara Dębina - 272 ha
- Rezerwat przyrody Stara Ruda - 76,1 ha
- Rezerwat przyrody Stare Biele - 257 ha
- Rezerwat przyrody Starodrzew Szyndzielski - 79,9 ha
- Rezerwat przyrody Starożyn - 298 ha
- Rezerwat przyrody Starzyna - 370 ha
- Rezerwat przyrody Strabla - 92,1 ha
- Rezerwat przyrody Surażkowo - 137 ha
- Rezerwat przyrody Swoboda - 25,7 ha
- Rezerwat przyrody Szczekotowo - 36,6 ha
- Rezerwat przyrody Szelągówka - 62,4 ha
- Rezerwat przyrody Świdziałówka - 198 ha
- Rezerwat przyrody Taboły - 304 ha
- Rezerwat przyrody Tobolinka - 4,62 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Dzierzbia - 71,9 ha
- Rezerwat przyrody Wielki Dział - 175 ha
- Rezerwat przyrody Wielki Las - 129 ha
- Rezerwat przyrody Wigrańce - 138 ha
- Rezerwat przyrody Wiłkokuk - 104 ha
- Rezerwat przyrody Witanowszczyzna - 81,7 ha
- Rezerwat przyrody Woronicza - 140 ha
- Rezerwat przyrody Wysokie Bagno - 78,9 ha
- Rezerwat przyrody Źródliska nad Szeszupą - 17,6 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (26)
- Obszar Natura 2000 Czerwony Bór - 4984 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Biebrzy - 121 206 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Rospudy - 4071 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Pisy - 3223 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Szeszupy - 1701 ha
- Obszar Natura 2000 Jeleniewo - 5910 ha
- Obszar Natura 2000 Jelonka - 2480 ha
- Obszar Natura 2000 Mokradła Kolneńskie i Kurpiowskie - 1447 ha
- Obszar Natura 2000 Murawy w Haćkach - 157 ha
- Obszar Natura 2000 Murawy w Mielniku - 99 ha
- Obszar Natura 2000 Myszynieckie Bory Sasankowe - 1937 ha
- Obszar Natura 2000 Narwiańskie Bagna - 6832 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Augustowska - 107 069 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Knyszyńska - 136 084 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Nadbużańska - 46 037 ha
Pozostałe (11)
- Obszar Natura 2000 Ostoja Narwiańska - 18 605 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Suwalska - 6350 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja w Dolinie Górnego Nurca - 5524 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja w Dolinie Górnej Narwi - 19 090 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Wigierska - 16 072 ha
- Obszar Natura 2000 Pojezierze Sejneńskie - 13 631 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Białowieska - 63 148 ha
- Obszar Natura 2000 Sasanki w Kolimagach - 2,54 ha
- Obszar Natura 2000 Schrony Brzeskiego Rejonu Umocnionego - 126 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowiska Gór Sudawskich - 98,5 ha
- Obszar Natura 2000 Źródliska Wzgórz Sokólskich - 49,1 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (11)
- Obszar Natura 2000 Bagienna Dolina Narwi - 23 137 ha
- Obszar Natura 2000 Bagno Wizna - 14 471 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnego Bugu - 74 310 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Narwi - 26 528 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnego Nurca - 3995 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Narwi - 18 384 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Biebrzańska - 148 509 ha
- Obszar Natura 2000 Przełomowa Dolina Narwi - 7394 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Augustowska - 134 378 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Knyszyńska - 139 590 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Piska - 172 802 ha
Obszary chronionego krajobrazu (14)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Biebrzy - 28 442 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Błędzianki - 3375 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Bugu - 29 961 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Bugu i Nurca - 2918 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Narwi - 42 204 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Rospudy - 23 711 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Rajgrodzkich - 7423 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Północnej Suwalszczyzny - 42 734 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Rajgrodzkie - 14 928 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierze Sejneńskie - 35 978 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Puszcza Białowieska - 76 303 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Puszcza i Jeziora Augustowskie - 69 575 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi - 48 794 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórza Sokólskie - 38 210 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa podlaskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 102 z 119 gmin województwa podlaskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 62.