Gminy województwa lubelskiego o największym udziale terenów chronionych
Terespol 100%, Aleksandrów 100%, Józefów 100%, Tereszpol 100%, Susiec 99%, Chrzanów 98%, Zwierzyniec 94%, Wojsławice 94%, Skierbieszów 93%, Dzierzkowice 92%, Kraśniczyn 92%, Krasnobród 90%, Sosnowica 90%, Radecznica 87%, Bełżec 86%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki narodowe (2)
- Poleski Park Narodowy - 9760 ha
- Roztoczański Park Narodowy - 8482 ha
Parki krajobrazowe (17)
- Chełmski Park Krajobrazowy - 16 457 ha
- Kazimierski Park Krajobrazowy - 14 974 ha
- Kozłowiecki Park Krajobrazowy - 6121 ha
- Krasnobrodzki Park Krajobrazowy - 9449 ha
- Krzczonowski Park Krajobrazowy - 12 421 ha
- Nadwieprzański Park Krajobrazowy - 6229 ha
- Park Krajobrazowy Lasy Janowskie - 44 532 ha
- Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu - 30 904 ha
- Park Krajobrazowy Pojezierze Łęczyńskie - 11 816 ha
- Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej - 28 895 ha
- Poleski Park Krajobrazowy - 5113 ha
- Południoworoztoczański Park Krajobrazowy - 20 816 ha
- Skierbieszowski Park Krajobrazowy - 35 364 ha
- Sobiborski Park Krajobrazowy - 10 000 ha
- Strzelecki Park Krajobrazowy - 12 026 ha
Pozostałe (2)
- Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy - 19 371 ha
- Wrzelowiecki Park Krajobrazowy - 4989 ha
Rezerwaty przyrody (106)
- Rezerwat Przyrody „Las Ochoża” imienia Marka Kellera” - 193 ha
- Rezerwat Przyrody „Sugry” imienia Janusza Szostakiewicza” - 44,2 ha
- Rezerwat przyrody Bachus - 82,6 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Serebryskie - 374 ha
- Rezerwat przyrody Borowa Góra - 3,3 ha
- Rezerwat przyrody Broczówka - 6,16 ha
- Rezerwat przyrody Brudzieniec - 35,9 ha
- Rezerwat przyrody Brzeźno - 158 ha
- Rezerwat przyrody Chmiel - 25,8 ha
- Rezerwat przyrody Chmielinne - 69,6 ha
- Rezerwat przyrody Czapli Stóg - 4,86 ha
- Rezerwat przyrody Czapliniec koło Gołębia - 19,4 ha
- Rezerwat przyrody Czapliniec w Uroczysku Feliksówka - 15,7 ha
- Rezerwat przyrody Czarny Las - 15,9 ha
- Rezerwat przyrody Czartowe Pole - 63,7 ha
Pozostałe (91)
- Rezerwat przyrody Debry - 179 ha
- Rezerwat przyrody Dobryń - 87,7 ha
- Rezerwat przyrody Dołhodęby - 50,1 ha
- Rezerwat przyrody Doły Szczeckie - 203 ha
- Rezerwat przyrody Gliniska - 17,8 ha
- Rezerwat przyrody Głęboka Dolina - 289 ha
- Rezerwat przyrody Grabowy Las imienia Floriana Święsa - 95,4 ha
- Rezerwat przyrody Hubale - 33 ha
- Rezerwat przyrody Imielty Ług - 801 ha
- Rezerwat przyrody Jalinka - 3,75 ha
- Rezerwat przyrody Jata - 1117 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Brzeziczno - 87,5 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Łukietek - 21,5 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Obradowskie - 82,6 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Orchowe - 60 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Świerszczów - 46,1 ha
- Rezerwat przyrody Kacze Błota - 168 ha
- Rezerwat przyrody Kahiża - 105 ha
- Rezerwat przyrody Kalinik - 168 ha
- Rezerwat przyrody Kania - 29,2 ha
- Rezerwat przyrody Kąty - 7,02 ha
- Rezerwat przyrody Kozie Góry - 41 ha
- Rezerwat przyrody Kra Jurajska - 8 ha
- Rezerwat przyrody Krowia Wyspa - 62,3 ha
- Rezerwat przyrody Królowa Droga - 38,8 ha
- Rezerwat przyrody Księżostany - 50,6 ha
- Rezerwat przyrody Kulak - 47,7 ha
- Rezerwat przyrody Kurhany-Namule - 1,51 ha
- Rezerwat przyrody Las Królewski - 49,4 ha
- Rezerwat przyrody Las Lipowy w Uroczysku Bukowiec - 12,4 ha
- Rezerwat przyrody Las Wagramski - 5,28 ha
- Rezerwat przyrody Lasy Janowskie - 2648 ha
- Rezerwat przyrody Lasy Parczewskie - 157 ha
- Rezerwat przyrody Liski - 129 ha
- Rezerwat przyrody Liski I - 93,4 ha
- Rezerwat przyrody Łabunie - 109 ha
- Rezerwat przyrody Łęg dębowy koło Janowa Podlaskiego - 132 ha
- Rezerwat przyrody Łęg na Kępie w Puławach - 4,71 ha
- Rezerwat przyrody Machnowska Góra - 25,3 ha
- Rezerwat przyrody Magazyn - 52,1 ha
- Rezerwat przyrody Małoziemce - 38 ha
- Rezerwat przyrody Marynopole - 157 ha
- Rezerwat przyrody Mięćmierz - 11,7 ha
- Rezerwat przyrody Nad Tanwią - 41,3 ha
- Rezerwat przyrody Natalin - 2,35 ha
- Rezerwat przyrody Nowiny - 3,82 ha
- Rezerwat przyrody Obary - 82,6 ha
- Rezerwat przyrody Olszanka - 8,53 ha
- Rezerwat przyrody Omelno - 27 ha
- Rezerwat przyrody Piekiełko Koło Tomaszowa Lubelskiego - 1,24 ha
- Rezerwat przyrody Piskory - 203 ha
- Rezerwat przyrody Podzamcze - 3,4 ha
- Rezerwat przyrody Popówka - 54,5 ha
- Rezerwat przyrody Przecinka - 49,8 ha
- Rezerwat przyrody Przerwaniec - 25,2 ha
- Rezerwat przyrody Rogów - 0,95 ha
- Rezerwat przyrody Roskosz - 468 ha
- Rezerwat przyrody Serniawy - 38 ha
- Rezerwat przyrody Siedliszcze - 14,7 ha
- Rezerwat przyrody Skarpa Dobrska - 39,8 ha
- Rezerwat przyrody Skarpa Dobużańska - 6,77 ha
- Rezerwat przyrody Skrzypny Ostrów - 1,77 ha
- Rezerwat przyrody Skrzypowy Dół - 163 ha
- Rezerwat przyrody Sokorzyna - 26,8 ha
- Rezerwat przyrody Sosnowiec - 70,5 ha
- Rezerwat przyrody Starodrzew Sosnowy - 21,6 ha
- Rezerwat przyrody Stary Las - 5,92 ha
- Rezerwat przyrody Stasin - 25,1 ha
- Rezerwat przyrody Stawska Góra - 4 ha
- Rezerwat przyrody Suśle Wzgórza - 27,1 ha
- Rezerwat przyrody Szklarnia - 278 ha
- Rezerwat przyrody Szum - 17 ha
- Rezerwat przyrody Szwajcaria Podlaska - 24 ha
- Rezerwat przyrody Święty Roch - 202 ha
- Rezerwat przyrody Topór - 56,5 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko przy Jeziorze Czarnym - 133 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Sobowice - 95,5 ha
- Rezerwat przyrody Trzy Jeziora - 752 ha
- Rezerwat przyrody Warzewo - 58,3 ha
- Rezerwat przyrody Wielkie Bagno - 302 ha
- Rezerwat przyrody Wieprzec - 29,9 ha
- Rezerwat przyrody Wierzchowiska - 25,5 ha
- Rezerwat przyrody Wisła pod Zawichostem - 1237 ha
- Rezerwat przyrody Wodny Dół - 186 ha
- Rezerwat przyrody Wolwinów - 1,12 ha
- Rezerwat przyrody Wygon Grabowiecki - 6,77 ha
- Rezerwat przyrody Zabytów - 79,2 ha
- Rezerwat przyrody Zakrzów - 51,9 ha
- Rezerwat przyrody Zarośle - 65,2 ha
- Rezerwat przyrody Żmudź - 5,83 ha
- Rezerwat przyrody Żółwiowe Błota - 724 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (101)
- Obszar Natura 2000 Adelina - 494 ha
- Obszar Natura 2000 Bachus - 84,2 ha
- Obszar Natura 2000 Borowa Góra - 3,3 ha
- Obszar Natura 2000 Bródek - 209 ha
- Obszar Natura 2000 Brzeziczno - 98 ha
- Obszar Natura 2000 Bystrzyca Jakubowicka - 529 ha
- Obszar Natura 2000 Chmiel - 25,8 ha
- Obszar Natura 2000 Czarny Las - 27,1 ha
- Obszar Natura 2000 Debry - 179 ha
- Obszar Natura 2000 Dobromyśl - 637 ha
- Obszar Natura 2000 Dobryń - 87,8 ha
- Obszar Natura 2000 Dobużek - 199 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Tanwi - 8518 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Siniochy - 597 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Krzny - 203 ha
Pozostałe (86)
- Obszar Natura 2000 Dolina Łętowni - 1135 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Sieniochy - 2693 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowego Wieprza - 1523 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Wolicy - 938 ha
- Obszar Natura 2000 Doliny Łabuńki i Topornicy - 2055 ha
- Obszar Natura 2000 Dolny Wieprz - 8182 ha
- Obszar Natura 2000 Drewniki - 65,5 ha
- Obszar Natura 2000 Dzierzkowice - 247 ha
- Obszar Natura 2000 Gliniska - 16,6 ha
- Obszar Natura 2000 Gościeradów - 1753 ha
- Obszar Natura 2000 Guzówka - 741 ha
- Obszar Natura 2000 Horodysko - 2,89 ha
- Obszar Natura 2000 Horodyszcze - 25,4 ha
- Obszar Natura 2000 Hubale - 34,4 ha
- Obszar Natura 2000 Izbicki Przełom Wieprza - 1778 ha
- Obszar Natura 2000 Jata - 1188 ha
- Obszar Natura 2000 Jelino - 8,37 ha
- Obszar Natura 2000 Jeziora Uściwierskie - 2066 ha
- Obszar Natura 2000 Kamień - 98 ha
- Obszar Natura 2000 Kazimierówka - 165 ha
- Obszar Natura 2000 Kąty - 24 ha
- Obszar Natura 2000 Komaszyce - 128 ha
- Obszar Natura 2000 Kornelówka - 28,6 ha
- Obszar Natura 2000 Krowie Bagno - 535 ha
- Obszar Natura 2000 Kumów Majoracki - 137 ha
- Obszar Natura 2000 Las Orłowski - 367 ha
- Obszar Natura 2000 Las Żaliński - 784 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Dołhobyczowskie - 477 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Mirczańskie - 157 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Sobiborskie - 9709 ha
- Obszar Natura 2000 Łabunie - 311 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki nad Szyszłą - 981 ha
- Obszar Natura 2000 Łopiennik - 158 ha
- Obszar Natura 2000 Maśluchy - 91,6 ha
- Obszar Natura 2000 Minokąt - 178 ha
- Obszar Natura 2000 Niedzieliska - 17,9 ha
- Obszar Natura 2000 Niedzieliski Las - 267 ha
- Obszar Natura 2000 Nowosiółki - 43,8 ha
- Obszar Natura 2000 Obuwik w Uroczysku Świdów - 36,6 ha
- Obszar Natura 2000 Olszanka - 11 ha
- Obszar Natura 2000 Opole Lubelskie - 2724 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Nadbużańska - 46 037 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Parczewska - 3592 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Poleska - 10 159 ha
- Obszar Natura 2000 Pastwiska nad Huczwą - 150 ha
- Obszar Natura 2000 Pawłów - 871 ha
- Obszar Natura 2000 Płaskowyż Nałęczowski - 1081 ha
- Obszar Natura 2000 Podebłocie - 1276 ha
- Obszar Natura 2000 Podpakule - 10,7 ha
- Obszar Natura 2000 Poleska Dolina Bugu - 8173 ha
- Obszar Natura 2000 Polichna - 368 ha
- Obszar Natura 2000 Popówka - 55,7 ha
- Obszar Natura 2000 Posadów - 3,15 ha
- Obszar Natura 2000 Przełom Wisły w Małopolsce - 15 171 ha
- Obszar Natura 2000 Puławy - 1257 ha
- Obszar Natura 2000 Putnowice - 70,2 ha
- Obszar Natura 2000 Rogów - 12 ha
- Obszar Natura 2000 Roztocze Środkowe - 8473 ha
- Obszar Natura 2000 Sawin - 7,17 ha
- Obszar Natura 2000 Serniawy - 38 ha
- Obszar Natura 2000 Siennica Różana - 183 ha
- Obszar Natura 2000 Stawska Góra - 4,98 ha
- Obszar Natura 2000 Suśle Wzgórza - 27,2 ha
- Obszar Natura 2000 Szczecyn - 933 ha
- Obszar Natura 2000 Sztolnie w Senderkach - 79,4 ha
- Obszar Natura 2000 Świdnik - 123 ha
- Obszar Natura 2000 Świeciechów - 130 ha
- Obszar Natura 2000 Święty Roch - 202 ha
- Obszar Natura 2000 Tarnoszyn - 368 ha
- Obszar Natura 2000 Terespol - 109 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowiska Chełmskie - 2124 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowisko Sobowice - 175 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Lasów Adamowskich - 1101 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Lasów Janowskich - 34 230 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Lasów Strzeleckich - 3599 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Puszczy Solskiej - 34 671 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Roztocza Wschodniego - 5381 ha
- Obszar Natura 2000 Wierzchowiska - 4,15 ha
- Obszar Natura 2000 Wodny Dół - 188 ha
- Obszar Natura 2000 Wożuczyn - 4,96 ha
- Obszar Natura 2000 Wrzosowisko w Orzechowie - 18,8 ha
- Obszar Natura 2000 Wygon Grabowiecki - 8,37 ha
- Obszar Natura 2000 Zachodniowołyńska Dolina Bugu - 1556 ha
- Obszar Natura 2000 Zarośle - 392 ha
- Obszar Natura 2000 Żmudź - 44,1 ha
- Obszar Natura 2000 Żurawce - 35,8 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (23)
- Obszar Natura 2000 Bagno Bubnów - 2188 ha
- Obszar Natura 2000 Chełmskie Torfowiska Węglanowe - 4309 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnego Bugu - 74 310 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Łabuńki - 1907 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Sołokiji - 13 668 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Szyszły - 2557 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowego Bugu - 28 097 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowej Wisły - 30 778 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Tyśmienicy - 7364 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Janowskie - 60 236 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Łukowskie - 11 488 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Parczewskie - 14 024 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Strzeleckie - 8749 ha
- Obszar Natura 2000 Małopolski Przełom Wisły - 6973 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Nieliska - 3135 ha
Pozostałe (8)
- Obszar Natura 2000 Ostoja Tyszowiecka - 11 029 ha
- Obszar Natura 2000 Polesie - 18 031 ha
- Obszar Natura 2000 Puszcza Solska - 79 349 ha
- Obszar Natura 2000 Roztocze - 103 503 ha
- Obszar Natura 2000 Staw Boćków - 326 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczysko Mosty-Zahajki - 5062 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Podedwórze - 284 ha
- Obszar Natura 2000 Zlewnia Górnej Huczwy - 6505 ha
Obszary chronionego krajobrazu (22)
- Chełmski Obszar Chronionego Krajobrazu - 30 420 ha
- Chodelski Obszar Chronionego Krajobrazu - 24 610 ha
- Czerniejowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 19 510 ha
- Dołhobyczowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 7308 ha
- Grabowiecko-Strzelecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 25 741 ha
- Kraśnicki Obszar Chronionego Krajobrazu - 29 208 ha
- Kuryłowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 14 318 ha
- Łukowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 4331 ha
- Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu - 11 970 ha
- Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu - 11 300 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Annówka - 2069 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Ciemięgi - 2627 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina rzeki Zwolenki - 5862 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Kozi Bór - 12 820 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Nadwiślański (powiat garwoliński, miński i otwocki) - 69 862 ha
Pozostałe (7)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Pradolina Wieprza - 33 159 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Roztoczański (woj.lubelskie) - 20 000 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Solec nad Wisłą - 14 250 ha
- Pawłowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 8000 ha
- Poleski Obszar Chronionego Krajobrazu - 41 000 ha
- Radzyński Obszar Chronionego Krajobrazu - 3706 ha
- Roztoczański Obszar Chronionego Krajobrazu (woj. podkarpackie) - 31 236 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa lubelskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 196 z 213 gmin województwa lubelskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 71.