Szkody górnicze i tereny górnicze w Polsce (rejestr PIG-PIB, odczyt 6 października 2026)

Teren górniczy to, w słowach ustawy, przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego (art. 6 ust. 1 pkt 15 Prawa geologicznego i górniczego). Jego granice wyznacza się dla konkretnej kopalni, a Państwowy Instytut Geologiczny publikuje je w rejestrze MIDAS.

Rejestr obejmuje tereny wyznaczone dla kopalń, które mają koncesję. Teren znika z niego po zniesieniu, a archiwum zniesionych terenów, które udostępnia PIG-PIB, jest wybiórcze. Dawne wyrobiska, zwłaszcza stare i płytkie, mogą nie figurować w żadnym publicznym rejestrze, więc brak wpisu opisuje stan rejestru i niczego nie przesądza o gruncie.

W 46 gminach Górnośląskiego Zagłębia tereny górnicze czynnych kopalń obejmują co najmniej 5% powierzchni. Obok udziału stoi dawna eksploatacja z zestawienia PIG-PIB, bo w wielu miastach to ona sięga dalej niż dzisiejsze tereny.

W tych 12 gminach rejestr nie notuje już czynnego terenu górniczego kopalni podziemnej na 5% powierzchni, ale zestawienie PIG-PIB pokazuje, gdzie wydobywano węgiel w przeszłości. Za szkody po zamkniętej kopalni odpowiada jej następca, a gdy go nie ma, Skarb Państwa.

Jedyne czynne zagłębie węgla kamiennego poza Śląskiem i Małopolską. Tereny górnicze leżą tu na terenach wiejskich, a dawnej eksploatacji PIG-PIB w zestawieniu nie prowadzi.

Kopalnie rud miedzi wydobywają złoże na dużej głębokości. Na powierzchni przekłada się to na osiadanie terenu i wstrząsy odczuwalne w budynkach.

Tereny górnicze soli wyznacza się dla kopalń podziemnych, dla wydobycia otworowego i dla magazynów w kawernach solnych, więc skala wpływów różni się między nimi bardziej niż w innych zagłębiach.

Teren górniczy odkrywki jest zwykle dużo większy od samego wyrobiska, bo obejmuje zasięg przewidywanych wpływów, przede wszystkim odwodnienia, które obniża poziom wód podziemnych. Skutki to częściej osiadanie gruntu i wysychanie studni niż pęknięcia od wstrząsów.

Gminy, w których czynnego terenu górniczego już nie ma, a zniesione obejmowały co najmniej 5% powierzchni. Skutki wydobycia mogą się ujawnić także po zniesieniu terenu.

Gminy, w których tereny z rejestrów zajmują mniej niż 5% powierzchni, oraz kilka miejsc, o które często się pyta, choć rejestry niewiele tu pokazują. Brak wpisu opisuje stan rejestru i niczego nie przesądza o gruncie.

• Bobrowniki - 1,7% powierzchni
• Bukowno - rejestry nie notują terenu górniczego
• Głogów - 4,2% powierzchni
• Godów - 2,4% powierzchni
• Inowrocław - 1,4% powierzchni
• Koło - 2,9% powierzchni
• Kornowac - 4,2% powierzchni
• Kosakowo - 1,9% powierzchni
• Łagów - 1% powierzchni
• Mogilno - 3,7% powierzchni
• Olkusz - rejestry nie notują terenu górniczego
• Olszówka - 1,3% powierzchni
• Oświęcim (miasto) - 1,5% powierzchni
• Psary - 3,4% powierzchni
• Radzionków - 4,3% powierzchni
• Rogowo - 3% powierzchni
• Siemkowice - 4% powierzchni
• Sosnowica - 1,9% powierzchni
• Sośnicowice - 2,6% powierzchni
• Sulęcin - 1,9% powierzchni
• Topólka - 3,1% powierzchni
• Turek (miasto) - 1,6% powierzchni
• Wałbrzych - rejestry nie notują terenu górniczego
• Wieliczka - 1% powierzchni

Kategorii terenu górniczego nie ma w publicznym rejestrze. Dla konkretnej działki poda ją przedsiębiorca prowadzący kopalnię: zapytaj o przewidywane wpływy eksploatacji i kategorię terenu, zanim zaprojektujesz dom albo podpiszesz umowę.

Tereny górnicze uwzględnia się też w planie ogólnym gminy i w planie miejscowym (art. 104 Prawa geologicznego i górniczego), więc warto poprosić gminę o wypis i wyrys z planu dla działki.

Właściciel nie może sprzeciwić się wpływom ruchu kopalni prowadzonego zgodnie z prawem, ale może żądać naprawienia szkody. Odpowiada za nią przedsiębiorca prowadzący kopalnię, której ruch ją wyrządził (art. 144 i 146 Prawa geologicznego i górniczego).

Za szkodę odpowiada przedsiębiorca, którego kopalnia ją wyrządziła, a gdy jej już nie ma, jego następca prawny. Dla wielu zlikwidowanych kopalń węgla jest nim Spółka Restrukturyzacji Kopalń. Jeśli następcy nie ma, odpowiada Skarb Państwa reprezentowany przez właściwy organ nadzoru górniczego (art. 146 ust. 4 Prawa geologicznego i górniczego).

Najpierw zgłasza się roszczenie odpowiedzialnemu. Do sądu można pójść, gdy odmówi ugody albo nie odpowie w 30 dni (art. 151). Roszczenie przedawnia się po 5 latach od dowiedzenia się o szkodzie (art. 149), a te same zasady stosuje się do zapobiegania szkodom (art. 150).

Źródło danych: Państwowy Instytut Geologiczny (PIG-PIB), rejestr terenów górniczych MIDAS (czynne i zniesione tereny) oraz zintegrowane dane geologiczno-górnicze Górnośląskiego Zagłębia Węglowego (zasięg eksploatacji i 38 241 pól eksploatacyjnych), odczyt 6 października 2026.

Dane przetworzył mScanner: przycięliśmy je do granic gmin z Państwowego Rejestru Granic, nakładające się tereny policzyliśmy raz i zostawiliśmy tylko kopalnie węgla kamiennego, rud miedzi, soli i węgla brunatnego (71 czynnych i 39 zniesionych terenów). Pomijamy tereny górnicze gazu, wód leczniczych i kruszyw. Zestawienie dawnej eksploatacji, które prowadzi PIG-PIB, obejmuje tylko Górnośląskie Zagłębie Węglowe. Dla pozostałych zagłębi takich danych nie ma.