Szkody górnicze w Zabrzu: tereny górnicze na mapie (rejestr PIG-PIB, odczyt 6 października 2026)

Teren górniczy to, w słowach ustawy, przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego (art. 6 ust. 1 pkt 15 Prawa geologicznego i górniczego). Jego granice wyznacza się dla konkretnej kopalni, a Państwowy Instytut Geologiczny publikuje je w rejestrze MIDAS.

Tereny górnicze czynnych kopalń obejmują 25% powierzchni miasta, a największy z nich to „Makoszowy II” (węgiel kamienny). Reszta miasta leży poza nimi, więc odpowiedź zależy od tego, po której stronie granicy stoi działka. Pod 56% powierzchni wydobywano jednak węgiel w przeszłości.

Rejestr obejmuje tereny wyznaczone dla kopalń, które mają koncesję. Teren znika z niego po zniesieniu, a archiwum zniesionych terenów, które udostępnia PIG-PIB, jest wybiórcze. Dawne wyrobiska, zwłaszcza stare i płytkie, mogą nie figurować w żadnym publicznym rejestrze, więc brak wpisu opisuje stan rejestru i niczego nie przesądza o gruncie.

Rejestr wymienia w Zabrzu 4 tereny górnicze, które sięgają w granice miasta. Część z nich nakłada się na siebie, dlatego udziały w tabeli sumują się do więcej niż łączny wynik, który liczy wspólny teren tylko raz.

Datę ważności podajemy tak, jak zapisano ją w rejestrze. Nie oznacza ona dnia, w którym kopalnia kończy wydobycie: rejestr prowadzi niektóre tereny jako aktualne także po tej dacie.

Zestawienie dawnej eksploatacji PIG-PIB obejmuje 56% powierzchni miasta i 5 832 pola eksploatacyjne w 59 pokładach. Lata wydobycia zapisane przy tych polach mieszczą się w latach 1816-2014, choć przy części pól lat w ogóle nie zapisano.

Kopalnie wymienione w zestawieniu, z udziałem w powierzchni miasta:

Zestawienie nie obejmuje każdej kopalni i każdego wyrobiska, więc miejsce bez wpisu nie jest dowodem, że nic pod nim nie wydobywano. Wpływy dawnego wydobycia mogą się ujawniać także po jego zakończeniu.

• Pstrowski - 31% powierzchni, 5 141 pól eksploatacyjnych, w latach 1832-2001
• Makoszowy - 13% powierzchni, 368 pól eksploatacyjnych, w latach 1869-2014
• Bielszowice - 12% powierzchni, 168 pól eksploatacyjnych, w latach 1816-2013
• Bobrek - 2,3% powierzchni, 72 pola eksploatacyjne, w latach 1893-1991
• Sośnica - 1,5% powierzchni, 59 pól eksploatacyjnych
• Pokój - 0,5% powierzchni, 24 pola eksploatacyjne, w latach 1865-1985

Archiwum rejestru notuje w Zabrzu 3 zniesione tereny górnicze, których nie zastąpił teren o tej samej nazwie. Skutki dawnego wydobycia mogą się ujawnić także po zniesieniu terenu, a roszczenie kieruje się wtedy do następcy kopalni.

• Gigant I - węgiel kamienny, złoże Jadwiga 2, zniesiony 12.03.2026, 2,3% powierzchni miasta
• Bobrek - Miechowice II - węgiel kamienny, złoże Bobrek-Miechowice 2, zniesiony 03.06.2025, 0,1% powierzchni miasta
• Ruda Śląska - Wirek - węgiel kamienny, złoże Pokój, zniesiony 22.12.2016, poniżej 0,1% powierzchni miasta

W Górnośląskim Zagłębiu Węglowym Zabrze zajmuje 30. miejsce spośród 46 gmin pod względem udziału terenów górniczych czynnych kopalń w powierzchni.

Pod względem dawnej eksploatacji węgla jest 16. spośród 47 gmin, w których zestawienie PIG-PIB obejmuje co najmniej 5% powierzchni.

Sąsiednie gminy, które mają własną stronę: Bytom 19% terenów górniczych, Zbrosławice 9,5% zniesionych terenów.

Kategorii terenu górniczego nie ma w publicznym rejestrze. Dla konkretnej działki poda ją przedsiębiorca prowadzący kopalnię: zapytaj o przewidywane wpływy eksploatacji i kategorię terenu, zanim zaprojektujesz dom albo podpiszesz umowę.

Tereny górnicze uwzględnia się też w planie ogólnym gminy i w planie miejscowym (art. 104 Prawa geologicznego i górniczego), więc warto poprosić gminę o wypis i wyrys z planu dla działki.

Nadzór nad kopalnią o największym udziale sprawuje Okręgowy Urząd Górniczy w Rybniku.

Właściciel nie może sprzeciwić się wpływom ruchu kopalni prowadzonego zgodnie z prawem, ale może żądać naprawienia szkody. Odpowiada za nią przedsiębiorca prowadzący kopalnię, której ruch ją wyrządził (art. 144 i 146 Prawa geologicznego i górniczego).

Według naszego zestawienia kopalń: teren „Makoszowy II” to KWK Makoszowy (zlikwidowana), Spółka Restrukturyzacji Kopalń S.A.; teren „Bielszowice” to KWK Ruda, Ruch Bielszowice, Polska Grupa Górnicza S.A.; teren „Sośnica III” to KWK Sośnica, Polska Grupa Górnicza S.A. Przedsiębiorcę potwierdzisz w okręgowym urzędzie górniczym, który nadzoruje kopalnię.

Najpierw zgłasza się roszczenie odpowiedzialnemu. Do sądu można pójść, gdy odmówi ugody albo nie odpowie w 30 dni (art. 151). Roszczenie przedawnia się po 5 latach od dowiedzenia się o szkodzie (art. 149), a te same zasady stosuje się do zapobiegania szkodom (art. 150).

Liczby na tej stronie opisują całą gminę. O konkretnej działce rozstrzyga jej położenie względem granic terenów i to, co o niej powie kopalnia.

• Wypis i wyrys z planu miejscowego albo planu ogólnego - tereny górnicze trafiają do planów (art. 104), a plan dla terenu górniczego bywa najpełniejszym źródłem warunków budowy
• Informacja od przedsiębiorcy górniczego o przewidywanych wpływach i kategorii terenu dla działki
• Okręgowy urząd górniczy - który przedsiębiorca prowadzi kopalnię i czy teren jest nadal czynny
• Oględziny budynku - pęknięcia, odchylenie od pionu, zabezpieczenia konstrukcji wykonane przy budowie
• Raport mScanner - teren górniczy pod wpisanym adresem, granica w promieniu 250 m i, w Górnośląskim Zagłębiu, dawna eksploatacja pod adresem; podgląd bezpłatny

Tereny górnicze dla pojedynczego adresu - razem z 33 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.

Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu w Zabrzu - zobaczysz, jakie dane są dla niego dostępne, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 49,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.

Źródło danych: Państwowy Instytut Geologiczny (PIG-PIB), rejestr terenów górniczych MIDAS, odczyt 6 października 2026, oraz zintegrowane dane geologiczno-górnicze Górnośląskiego Zagłębia Węglowego (zasięg eksploatacji i zroby). Najnowszy teren w rejestrze ustanowiono 13 kwietnia 2026, najnowszy zniesiono 3 lipca 2026.

Dane przetworzył mScanner: granice terenów przycięliśmy do granicy miasta z Państwowego Rejestru Granic, nakładające się tereny policzyliśmy raz, a z 71 czynnych terenów zostawiliśmy tylko kopalnie węgla kamiennego, rud miedzi, soli i węgla brunatnego. Pomijamy złoża oraz tereny górnicze gazu, wód leczniczych i kruszyw.

Rejestr MIDAS nie podaje, kto prowadzi kopalnię. Nazwy kopalń i przedsiębiorców przy terenach to nasze zestawienie ze stron przedsiębiorców, Spółki Restrukturyzacji Kopalń i komunikatów branżowych, sprawdzone w październiku 2026 r.; przed zgłoszeniem szkody potwierdź je w okręgowym urzędzie górniczym.