Gminy województwa śląskiego o największym udziale terenów chronionych
Chybie 100%, Herby 100%, Boronów 100%, Kuźnia Raciborska 100%, Nędza 100%, Ujsoły 97%, Wisła 86%, Ogrodzieniec 84%, Szczyrk 84%, Goczałkowice-Zdrój 82%, Olsztyn 76%, Kochanowice 76%, Łękawica 75%, Pilchowice 75%, Czerwionka-Leszczyny 74%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki krajobrazowe (8)
- Park Krajobrazowy Beskidu Małego - 22 253 ha
- Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego - 38 620 ha
- Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich - 49 387 ha
- Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą - 38 731 ha
- Park Krajobrazowy Orlich Gniazd - 64 150 ha
- Park Krajobrazowy Stawki - 1720 ha
- Załęczański Park Krajobrazowy - 14 400 ha
- Żywiecki Park Krajobrazowy - 35 870 ha
Rezerwaty przyrody (71)
- Rezerwat przyrody Babczyna Dolina - 78 ha
- Rezerwat przyrody Babski Las - 113 ha
- Rezerwat przyrody Barania Góra - 383 ha
- Rezerwat przyrody Bogdaniec - 126 ha
- Rezerwat przyrody Borek - 64,7 ha
- Rezerwat przyrody Bukowa Góra - 1,06 ha
- Rezerwat przyrody Bukowa Kępa - 52,6 ha
- Rezerwat przyrody Butorza - 30,1 ha
- Rezerwat przyrody Cisy koło Sierakowa - 8,05 ha
- Rezerwat przyrody Cisy nad Liswartą - 54 ha
- Rezerwat przyrody Cisy Przybynowskie - 7,61 ha
- Rezerwat przyrody Cisy w Hucie Starej - 3,02 ha
- Rezerwat przyrody Cisy w Łebkach - 55,5 ha
- Rezerwat przyrody Czantoria - 97,7 ha
- Rezerwat przyrody Dębowa Góra - 5,43 ha
Pozostałe (56)
- Rezerwat przyrody Dolina Łańskiego Potoku - 46,6 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Żabnika - 48 ha
- Rezerwat przyrody Dziobaki - 13,1 ha
- Rezerwat przyrody Gawroniec - 24,1 ha
- Rezerwat przyrody Głębokie Doły im. prof. Floriana Celińskiego - 184 ha
- Rezerwat przyrody Góra Chełm - 23,5 ha
- Rezerwat przyrody Góra Grojec - 17,5 ha
- Rezerwat przyrody Góra Zborów - 45 ha
- Rezerwat przyrody Góry Gorzkowskie - 135 ha
- Rezerwat przyrody Grapa - 23,2 ha
- Rezerwat przyrody Hubert - 33,7 ha
- Rezerwat przyrody Jaworzyna - 38,9 ha
- Rezerwat przyrody Jeleniak Mikuliny - 120 ha
- Rezerwat przyrody Kaliszak - 14,6 ha
- Rezerwat przyrody Kępina - 90,9 ha
- Rezerwat przyrody Kochanowicki Grąd - 26,5 ha
- Rezerwat przyrody Kopce - 14,8 ha
- Rezerwat przyrody Kuźnie - 7,13 ha
- Rezerwat przyrody Las Dąbrowa - 77,1 ha
- Rezerwat przyrody Las Murckowski - 142 ha
- Rezerwat przyrody Lasek Miejski nad Olzą - 4,08 ha
- Rezerwat przyrody Lasek Miejski nad Puńcówką - 7,74 ha
- Rezerwat przyrody Lipowska - 62,2 ha
- Rezerwat przyrody Łęg nad Młynówką - 128 ha
- Rezerwat przyrody Łężczok - 478 ha
- Rezerwat przyrody Madohora - 447 ha
- Rezerwat przyrody Modrzewiowa Góra - 49 ha
- Rezerwat przyrody Morzyk - 10,2 ha
- Rezerwat przyrody Muńcoł - 45 ha
- Rezerwat przyrody Ochojec - 25,8 ha
- Rezerwat przyrody Ostrężnik - 3,83 ha
- Rezerwat przyrody Oszast - 46,3 ha
- Rezerwat przyrody Parkowe - 234 ha
- Rezerwat przyrody Pilsko - 105 ha
- Rezerwat przyrody Pod Rysianką - 27 ha
- Rezerwat przyrody Psi Nos - 93,2 ha
- Rezerwat przyrody Rajchowa Góra - 10,3 ha
- Rezerwat przyrody Romanka - 125 ha
- Rezerwat przyrody Rotuz - 40,6 ha
- Rezerwat przyrody Ruskie Góry - 156 ha
- Rezerwat przyrody Segiet - 92,4 ha
- Rezerwat przyrody Skarpa Wiślicka - 28,7 ha
- Rezerwat przyrody Smoleń - 4,32 ha
- Rezerwat przyrody Sokole Góry - 223 ha
- Rezerwat przyrody Stawiska - 6,28 ha
- Rezerwat przyrody Stok Szendzielni - 55 ha
- Rezerwat przyrody Szachownica - 12,8 ha
- Rezerwat przyrody Szeroka w Beskidzie Małym - 49,5 ha
- Rezerwat przyrody Śrubita - 25 ha
- Rezerwat przyrody Wielki Las - 63,6 ha
- Rezerwat przyrody Wisła - 17,6 ha
- Rezerwat przyrody Zadni Gaj - 6,39 ha
- Rezerwat przyrody Zamczysko - 1,35 ha
- Rezerwat przyrody Zasolnica - 17,1 ha
- Rezerwat przyrody Zielona Góra - 19,4 ha
- Rezerwat przyrody Żubrowisko - 746 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (41)
- Obszar Natura 2000 Bagna w Nowej Wsi - 99,1 ha
- Obszar Natura 2000 Bagno Bruch koło Pyrzowic - 38,9 ha
- Obszar Natura 2000 Bagno w Korzonku - 12,2 ha
- Obszar Natura 2000 Beskid Mały - 7186 ha
- Obszar Natura 2000 Beskid Śląski - 26 405 ha
- Obszar Natura 2000 Beskid Żywiecki - 35 276 ha
- Obszar Natura 2000 Białka Lelowska - 7,23 ha
- Obszar Natura 2000 Buczyny w Szypowicach i Las Niwiski - 256 ha
- Obszar Natura 2000 Cieszyńskie Źródła Tufowe - 267 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Białej Przemszy - 1404 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Pilicy - 11 193 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Małej Panwi - 1139 ha
- Obszar Natura 2000 Dolna Soła - 501 ha
- Obszar Natura 2000 Graniczny Meander Odry - 157 ha
- Obszar Natura 2000 Hubert - 33,7 ha
Pozostałe (26)
- Obszar Natura 2000 Kościół w Górkach Wielkich - 0,39 ha
- Obszar Natura 2000 Kościół w Sławkowie - 1,45 ha
- Obszar Natura 2000 Las koło Tworkowa - 115 ha
- Obszar Natura 2000 Lemańskie Jodły - 151 ha
- Obszar Natura 2000 Lipienniki w Dąbrowie Górniczej - 334 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki Dąbrowskie - 385 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki w Jaworznie - 36,5 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki w Sławkowie - 51 ha
- Obszar Natura 2000 Łęgi w lasach nad Liswartą - 235 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Kroczycka - 1497 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Olsztyńsko-Mirowska - 2211 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Środkowojurajska - 5768 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Złotopotocka - 3535 ha
- Obszar Natura 2000 Pierściec - 1702 ha
- Obszar Natura 2000 Poczesna koło Częstochowy - 39,2 ha
- Obszar Natura 2000 Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie - 3491 ha
- Obszar Natura 2000 Przełom Warty koło Mstowa - 101 ha
- Obszar Natura 2000 Pustynia Błędowska - 1961 ha
- Obszar Natura 2000 Stawiska - 6,3 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy Łężczok - 584 ha
- Obszar Natura 2000 Suchy Młyn - 524 ha
- Obszar Natura 2000 Szachownica - 13,1 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowisko przy Dolinie Kocinki - 5,64 ha
- Obszar Natura 2000 Walaszczyki w Częstochowie - 23,5 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Goczałkowicki - Ujście Wisły i Bajerki - 1650 ha
- Obszar Natura 2000 Źródła Rajecznicy - 194 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (5)
- Obszar Natura 2000 Beskid Żywiecki - 34 989 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Soły - 4024 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Wisły - 24 740 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy w Brzeszczach - 3059 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy Wielikąt i Las Tworkowski - 914 ha
Obszary chronionego krajobrazu (18)
- Miechowsko-Działoszycki Obszar Chronionego Krajobrazu - 41 152 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Cieszyńskie Pogórze - 831 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dobra-Wilkoszyn - 706 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Góra Zamkowa - 6,22 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Las Grodziecki - 145 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasy Stobrawsko - Turawskie - 119 062 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Meandry rzeki Odry - 159 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Otulina Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd i Parku Krajobrazowego Stawki - 44 834 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Podkępie - 170 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Potok Bujakowski - 49,6 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Potok Leśny - 11,2 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Potok Łąkowy - 11,9 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Potok Ornontowicki - 42,6 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Potok Solarnia - 36,1 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Przełajka - 79,7 ha
Pozostałe (3)
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa śląskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 127 z 167 gmin województwa śląskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 50.