Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich

Park krajobrazowy chroni wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe terenu (art. 16 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). Dziś tworzy go uchwała sejmiku województwa; starsze parki tworzyli wojewodowie albo wojewódzkie rady narodowe, co widać w akcie o utworzeniu.

Zakazy w tej formie nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody podaje katalog i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”, więc obowiązują te, które wybrał akt dotyczący tej formy, w brzmieniu po wszystkich zmianach. Najnowszy akt, jaki rejestr wymienia dla tego parku, to Rozporządzenie Nr 37/2000 Woj. Śląskiego; pełną listę aktów podajemy niżej. Forma ma otulinę o powierzchni 113,91 km². Otulina nie jest częścią formy i nie niesie jej zakazów; jest strefą, która ma ją osłaniać przed zagrożeniami z zewnątrz.

Na działce w granicach parku projekt decyzji o warunkach zabudowy uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 53 ust. 4 pkt 8 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym).

Granice parku przecinają 15 gmin w województwie śląskim. Przy każdej gminie podajemy dwie liczby: jaką część jej powierzchni zajmuje park i jaka część całego parku leży właśnie tam.

• Gmina Kuźnia Raciborska: 126,07 km², czyli 100% powierzchni gminy i 25% całego parku
• Gmina Czerwionka-Leszczyny: 84,41 km², czyli 74% powierzchni gminy i 17% całego parku
• Rybnik: 60,4 km², czyli 41% powierzchni miasta i 12% całego parku
• Gmina Nędza: 56,87 km², czyli 100% powierzchni gminy i 12% całego parku
• Gmina Pilchowice: 52,32 km², czyli 75% powierzchni gminy i 11% całego parku
• Gmina Lyski: 41,25 km², czyli 72% powierzchni gminy i 8,3% całego parku
• Orzesze: 25,58 km², czyli 31% powierzchni miasta i 5,2% całego parku
• Gmina Sośnicowice: 21,24 km², czyli 18% powierzchni gminy i 4,3% całego parku
• Racibórz: 13,29 km², czyli 18% powierzchni miasta i 2,7% całego parku
• Żory: 8,81 km², czyli 14% powierzchni miasta i 1,8% całego parku
• Knurów: 2,92 km², czyli 8,6% powierzchni miasta i 0,6% całego parku
• Gmina Suszec: 1,83 km², czyli 2,4% powierzchni gminy i 0,4% całego parku
• Gmina Kornowac: 0,88 km², czyli 3,4% powierzchni gminy i 0,2% całego parku
• Gmina Gaszowice: 0,57 km², czyli 2,9% powierzchni gminy i 0,1% całego parku
• Gmina Jejkowice: 0,06 km², czyli 0,8% powierzchni gminy i poniżej 0,1% całego parku

Rejestr TERYT podaje dla każdej miejscowości jeden punkt, a nie jej granice, więc to ten punkt porównujemy z granicą parku. Jeśli granica przebiega bliżej niż 500 m od punktu, miejscowość trafia do osobnej grupy: tam część zabudowy może leżeć po jednej stronie granicy, a część po drugiej.

Miejscowości z punktem w granicach parku (29): Pilchowice: Pilchowice, Stanica, Wilcza; Sośnicowice: Bargłówka; Kuźnia Raciborska: Budziska, Jankowice, Kuźnia Raciborska, Ruda, Ruda Kozielska, Rudy, Siedliska; Nędza: Babice, Ciechowice, Górki Śląskie, Nędza, Orzeszków, Szymocice, Zawada Książęca; Czerwionka-Leszczyny: Jesionka, Książenice, Palowice, Przegędza, Stanowice, Szczejkowice; Lyski: Adamowice, Bogunice, Raszczyce, Zwonowice, Żytna.

Miejscowości, przy których granica przebiega bliżej niż 500 m od punktu (13): Bierawa: Solarnia; Cisek: Przewóz; Pilchowice: Kuźnia Nieborowska, Leboszowice; Sośnicowice: Tworóg Mały; Kuźnia Raciborska: Turze; Nędza: Łęg; Rudnik: Lasaki; Czerwionka-Leszczyny: Bełk, Czerwionka-Leszczyny; Lyski: Lyski, Nowa Wieś, Sumina. Tu o konkretnej działce rozstrzyga jej własne położenie.

Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody wymienia dla tej formy 2 akty: najpierw ten, który ją utworzył, potem kolejne, od najstarszego.

Tytuł prowadzi do tekstu tam, gdzie rejestr podaje link do dziennika urzędowego. To w tekście aktu są granice i zakazy, a obowiązuje on w brzmieniu po wszystkich zmianach.

• Akt o utworzeniu: Rozporządzenie nr 181/93 Woj. Katowickiego z 23 listopada 1993 r. w sprawie utworzenia parku Krajobrazowego: "Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich" (Dz. Urz. Woj. Katowickiego Nr 15, poz . 130), ogłoszony 20 grudnia 1993.
• Rozporządzenie Nr 37/2000 Woj. Śląskiego z 28 września 2000 r. w sprawie zmiany rozporządzenia nr 181/93 Wojewody Katowickiego z 23 listopada 1993 r. w sprawie utworzenia Parku Krajobrazowego "Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich" (Dziennik Urzędowy Województwa Katowickiego nr 15* z 1993 r. poz. 130) (Dz. Urz Woj. Śląskiego nr 35, poz. 548 z dnia 6 października 2000 r.), ogłoszony 6 października 2000.

Rejestr notuje, że dla parku nie obowiązuje plan ochrony.

Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 33 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.

Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu na tym terenie - zobaczysz, jakie dane są dla niego dostępne, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 49,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.

Akty prawne, datę utworzenia, powierzchnię i organ nadzoru podaje karta formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody prowadzonym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Kartę odczytaliśmy 6 października 2026.

Granice formy pochodzą z usługi pobierania WFS tego samego rejestru (stan na 6 października 2026), granice gmin z Państwowego Rejestru Granic, a punkty miejscowości z rejestru TERYT. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim zmian, które dopiero przechodzą procedurę.

• Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, karta formy i usługa WFS
• GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
• Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, punkty miejscowości