Park Krajobrazowy Orlich Gniazd

Park krajobrazowy chroni wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe terenu (art. 16 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody). Dziś tworzy go uchwała sejmiku województwa; starsze parki tworzyli wojewodowie albo wojewódzkie rady narodowe, co widać w akcie o utworzeniu.

Zakazy w tej formie nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody podaje katalog i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”, więc obowiązują te, które wybrał akt dotyczący tej formy, w brzmieniu po wszystkich zmianach. Najnowszy akt, jaki rejestr wymienia dla tego parku, to Uchwała Nr VII/20/12/2025 Sejmiku Województwa Śląskiego; pełną listę aktów podajemy niżej. Forma ma otulinę o powierzchni 549,06 km². Otulina nie jest częścią formy i nie niesie jej zakazów; jest strefą, która ma ją osłaniać przed zagrożeniami z zewnątrz.

Na działce w granicach parku projekt decyzji o warunkach zabudowy uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 53 ust. 4 pkt 8 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym).

Granice parku przecinają 21 gmin w 2 województwach. Przy każdej gminie podajemy dwie liczby: jaką część jej powierzchni zajmuje park i jaka część całego parku leży właśnie tam.

• Gmina Klucze: 84,85 km², czyli 71% powierzchni gminy i 13% całego parku
• Gmina Olsztyn: 83,21 km², czyli 76% powierzchni gminy i 13% całego parku
• Gmina Janów: 66,63 km², czyli 46% powierzchni gminy i 10% całego parku
• Gmina Żarki: 61,92 km², czyli 61% powierzchni gminy i 9,6% całego parku
• Gmina Niegowa: 53,92 km², czyli 61% powierzchni gminy i 8,4% całego parku
• Gmina Ogrodzieniec: 41,25 km², czyli 49% powierzchni gminy i 6,4% całego parku
• Zawiercie: 34,25 km², czyli 40% powierzchni miasta i 5,3% całego parku
• Gmina Mstów: 33,18 km², czyli 28% powierzchni gminy i 5,2% całego parku
• Gmina Włodowice: 32,31 km², czyli 42% powierzchni gminy i 5% całego parku
• Gmina Wolbrom: 27,14 km², czyli 19% powierzchni gminy i 4,2% całego parku
• Gmina Pilica: 27,09 km², czyli 19% powierzchni gminy i 4,2% całego parku
• Gmina Olkusz: 25,06 km², czyli 17% powierzchni gminy i 3,9% całego parku
• Gmina Kroczyce: 24,33 km², czyli 22% powierzchni gminy i 3,8% całego parku
• Gmina Łazy: 16,89 km², czyli 13% powierzchni gminy i 2,6% całego parku
• Gmina Trzyciąż: 13,44 km², czyli 14% powierzchni gminy i 2,1% całego parku

Pozostałe gminy (6)

• Gmina Bolesław: 7,54 km², czyli 19% powierzchni gminy i 1,2% całego parku
• Dąbrowa Górnicza: 3,91 km², czyli 2,1% powierzchni miasta i 0,6% całego parku
• Gmina Żarnowiec: 3,73 km², czyli 3% powierzchni gminy i 0,6% całego parku
• Częstochowa: 1,15 km², czyli 0,7% powierzchni miasta i 0,2% całego parku
• Gmina Poczesna: 0,54 km², czyli 0,9% powierzchni gminy i 0,1% całego parku
• Gmina Poraj: 0,03 km², czyli 0,1% powierzchni gminy i poniżej 0,1% całego parku

Rejestr TERYT podaje dla każdej miejscowości jeden punkt, a nie jej granice, więc to ten punkt porównujemy z granicą parku. Jeśli granica przebiega bliżej niż 500 m od punktu, miejscowość trafia do osobnej grupy: tam część zabudowy może leżeć po jednej stronie granicy, a część po drugiej.

Miejscowości z punktem w granicach parku (61, wymieniamy 60): Klucze: Bogucin Duży, Borek, Godawica, Golczowice, Góry Bydlińskie, Jaroszowiec, Zalesie Golczowskie, Zarole; Olkusz: Bogucin Mały, Czarny Las, Dworskie, Podlesie; Wolbrom: Strzegowa; Janów: Bystrzanowice-Dwór, Góry Gorzkowskie, Hucisko, Pabianice, Siedlec, Złoty Potok; Mstów: Mstów, Siedlec, Srocko, Wancerzów; Olsztyn: Biskupice, Krasawa, Kusięta, Olsztyn, Skrajnica, Zrębice; Niegowa: Bobolice, Brzeziny, Gorzków Nowy, Gorzków Stary, Ludwinów, Łutowiec, Mirów, Moczydło, Mzurów, Niegowa, Niegówka, Ogorzelnik, Postaszowice, Trzebniów; Żarki: Czatachowa, Jaroszów, Suliszowice, Zawada; Kroczyce: Piaseczno, Podlesice; Łazy: Hutki-Kanki, Skałbania; Ogrodzieniec: Ryczów, Ryczów-Kolonia, Śrubarnia, Żelazko; Pilica: Smoleń, Złożeniec; Włodowice: Hucisko, Morsko, Rzędkowice.

Miejscowości, przy których granica przebiega bliżej niż 500 m od punktu (65, wymieniamy 60): Bolesław: Hutki, Laski; Klucze: Bydlin, Chechło, Cieślin, Hucisko, Klucze, Kobylica, Krzywopłoty, Młyny; Olkusz: Braciejówka, Kolonia Zimkówka, Pazurek, Rabsztyn, Troks; Trzyciąż: Jangrot, Michałówka, Podchybie; Wolbrom: Buczyna, Chrząstowice, Dłużec, Domaniewice, Kąpiołki, Miechówka, Nadmłynie, Poręba Dzierżna, Strzegowa-Kolonia, Załęże; Janów: Apolonka, Bystrzanowice, Janów, Lgoczanka, Piasek, Ponik, Skowronów; Mstów: Cegielnia, Gąszczyk, Małusy Wielkie, Rajsko; Olsztyn: Przymiłowice; Niegowa: Antolka; Poraj: Dębowiec; Żarki: Jaworznik, Kotowice, Przybynów, Wysoka Lelowska, Zaborze, Żarki; Kroczyce: Dobrogoszczyce, Kostkowice, Lgota Murowana, Lgotka, Szypowice; Łazy: Grabowa, Mitręga, Niegowonice, Niegowoniczki; Ogrodzieniec: Giebło-Kolonia, Mokrus, Podzamcze. Tu o konkretnej działce rozstrzyga jej własne położenie.

Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody wymienia dla tej formy 10 aktów: najpierw ten, który ją utworzył, potem kolejne, od najstarszego.

Tytuł prowadzi do tekstu tam, gdzie rejestr podaje link do dziennika urzędowego. To w tekście aktu są granice i zakazy, a obowiązuje on w brzmieniu po wszystkich zmianach.

• Akt o utworzeniu: Uchwała nr III/11/80 Woj. Rady Narodowej w Katowicach z 20 czerwca 1980 r. w sprawie utworzenia Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w granicach województwa katowickiego (Dz. Urz. WRN nr 3 poz. 16).
• Akt o utworzeniu: Uchwała Nr XVI/70/82 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Częstochowie z dnia 17 czerwca 1982 r. w sprawie utworzenia Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w granicach województwa częstochowskiego (Dz. Urz. WRN w Częstochowie Nr 2 poz. 17).
• Rozporządzenie 17/95 Wojewody Katowickiego z 1 lutego 1995 r. w sprawie ochrony krajobrazu jurajskiego na terenie województwa katowickiego (Dz. Urz. Woj. Katowickiego Nr 3 poz. 30), ogłoszony 28 lutego 1995.
• Rozporządzenie nr 15/98 Wojewody Częstochowskiego z dnia 22 czerwca 1998 roku w sprawie ochrony Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w województwie częstochowskim (Dz. Urz. Woj. Częstochowskiego nr 10 poz. 74), ogłoszony 29 czerwca 1998.
• Rozporządzenie Nr 81/05 Wojewody Małopolskiego z dnia 29 grudnia 2005 r. w sprawie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd (Dz. Urz. z 2006 r. Nr 50, poz. 281), ogłoszony 26 stycznia 2006.
• Rozporządzenie Nr 18/06 Wojewody Śląskiego z dnia 18 kwietnia 2006 r. w sprawie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd (Dz. Urz. z 2006 r. Nr 51, poz. 1423), ogłoszony 27 kwietnia 2006.
• Rozporządzenie Nr 13/07 Wojewody Śląskiego z dnia 29 marca 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd (Dz. Urz. z 2007 r. Nr 58, poz. 1253), ogłoszony 4 kwietnia 2007.
• Rozporządzenie Nr 12/08 Wojewody Małopolskiego z dnia 2 kwietnia 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd (Dz. Urz. z 2008 r. Nr 263, poz. 1636), ogłoszony 25 kwietnia 2008.
• UCHWAŁA NR XXII/315/25 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 29 września 2025 roku w sprawie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd w części położonej w województwie małopolskim (Dz. Urz. z 2025 r. poz. 5745), ogłoszony 8 października 2025.
• UCHWAŁA NR VII/20/12/2025 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO z dnia 17 listopada 2025 r. w sprawie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd w części położonej w województwie śląskim (Dz. Urz. z 2025 r. poz. 6775), ogłoszony 26 listopada 2025.

Rejestr notuje, że dla parku obowiązuje plan ochrony.

• Uchwała Nr IV/48/2/2014 Sejmiku Województwa Śląskiego z dnia 10 marca 2014 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony Parku Krajobrazowego „Orlich Gniazd”.
• Uchwała Nr LXXXI/1193/24 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 25 marca 2024 roku w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd zlokalizowanego w granicach województwa małopolskiego, uwzględniającego zakres planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Michałowiec PLH120011.

Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 33 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.

Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu na tym terenie - zobaczysz, jakie dane są dla niego dostępne, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 49,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.

Akty prawne, datę utworzenia, powierzchnię i organ nadzoru podaje karta formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody prowadzonym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Kartę odczytaliśmy 6 października 2026.

Granice formy pochodzą z usługi pobierania WFS tego samego rejestru (stan na 6 października 2026), granice gmin z Państwowego Rejestru Granic, a punkty miejscowości z rejestru TERYT. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim zmian, które dopiero przechodzą procedurę.

• Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, karta formy i usługa WFS
• GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
• Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, punkty miejscowości