Gminy województwa kujawsko-pomorskiego o największym udziale terenów chronionych
Ciechocinek 100%, Nieszawa 100%, Dragacz 100%, Osie 100%, Śliwice 100%, Brodnica 100%, Cekcyn 99%, Więcbork 98%, Chełmno (miasto) 98%, Kamień Krajeński 98%, Chełmno (gmina wiejska) 97%, Bobrowniki 95%, Sępólno Krajeńskie 95%, Zbiczno 91%, Golub-Dobrzyń 90%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki krajobrazowe (12)
- Brodnicki Park Krajobrazowy - 16 936 ha
- Chełmiński Park Krajobrazowy - 22 336 ha
- Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy - 38 950 ha
- Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy - 27 531 ha
- Krajeński Park Krajobrazowy - 74 986 ha
- Nadwiślański Park Krajobrazowy - 33 307 ha
- Park Krajobrazowy Góry Łosiowe - 4860 ha
- Park Krajobrazowy Nadgoplański Park Tysiąclecia - 9983 ha
- Powidzki Park Krajobrazowy - 24 887 ha
- Skulski Park Krajobrazowy - 3076 ha
- Tucholski Park Krajobrazowy - 36 983 ha
- Wdecki Park Krajobrazowy - 22 319 ha
Rezerwaty przyrody (114)
- Rezerwat cisów Jelenia Góra im. Kazimierza Szlachetko - 4,26 ha
- Rezerwat przyrody Augustowo - 6,76 ha
- Rezerwat przyrody Bachotek - 22,1 ha
- Rezerwat przyrody Bagna nad Stążką - 479 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Głusza - 167 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Grzybna - 6,14 ha
- Rezerwat przyrody Bagno Mostki - 136 ha
- Rezerwat przyrody Balczewo - 24,4 ha
- Rezerwat przyrody Bobrowisko - 3,24 ha
- Rezerwat przyrody Borek - 132 ha
- Rezerwat przyrody Bór Wąkole im. prof. Klemensa Kępczyńskiego - 46,4 ha
- Rezerwat przyrody Bruchniewska Ostoja - 43,4 ha
- Rezerwat przyrody Brzęki im. Zygmunta Czubińskiego - 102 ha
- Rezerwat przyrody Brzozowe Bagno - 3,67 ha
- Rezerwat przyrody Buczyna - 19,8 ha
Pozostałe (99)
- Rezerwat przyrody Ciechocinek - 1,78 ha
- Rezerwat przyrody Cisy Staropolskie imienia Leona Wyczółkowskiego - 114 ha
- Rezerwat przyrody Czarcie Góry - 13,3 ha
- Rezerwat przyrody Czarny Bryńsk - 13,1 ha
- Rezerwat przyrody Dębice - 41,6 ha
- Rezerwat przyrody Dęby Krajeńskie - 45,6 ha
- Rezerwat przyrody Dęby Węgrzynowskie - 11,9 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Osy - 669 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Rzeki Brdy - 1692 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Rzeki Mątawy - 23 ha
- Rezerwat przyrody Dolina Zamrzonki - 44,5 ha
- Rezerwat przyrody Dury - 13 ha
- Rezerwat przyrody Dziki Ostrów - 74,7 ha
- Rezerwat przyrody Gaj Krajeński - 10 ha
- Rezerwat przyrody Gościąż - 249 ha
- Rezerwat przyrody Góra św. Wawrzyńca - 0,75 ha
- Rezerwat przyrody Grabowiec - 27,7 ha
- Rezerwat przyrody Grocholin - 17,3 ha
- Rezerwat przyrody Grodno - 132 ha
- Rezerwat przyrody Hedera - 15,3 ha
- Rezerwat przyrody Jamy - 106 ha
- Rezerwat przyrody Jar Brynicy - 28,3 ha
- Rezerwat przyrody Jar grądowy Cielęta - 70,5 ha
- Rezerwat przyrody Jazy - 2,62 ha
- Rezerwat przyrody Jeziorka Kozie - 12,1 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Ciche - 37,7 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Fletnowskie - 25,3 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Łyse - 20,6 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Piaseczno - 159 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Rakutowskie - 418 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Wieleckie - 103 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Zdręczno - 15,1 ha
- Rezerwat przyrody Kępa Bazarowa im. Bogdana Chrapkowskiego - 33,5 ha
- Rezerwat przyrody Kruszyn - 73 ha
- Rezerwat przyrody Krzewińskie Bagno - 84,3 ha
- Rezerwat przyrody Kulin - 50,9 ha
- Rezerwat przyrody Kuźnica - 7,27 ha
- Rezerwat przyrody Las Mariański - 31,5 ha
- Rezerwat przyrody Las Minikowski - 45,2 ha
- Rezerwat przyrody Las Piwnicki - 44,3 ha
- Rezerwat przyrody Linje - 12,7 ha
- Rezerwat przyrody Lubaty - 7,05 ha
- Rezerwat przyrody Lutowo - 19,4 ha
- Rezerwat przyrody Łażyn - 27,3 ha
- Rezerwat przyrody Łąki Ślesińskie - 43,7 ha
- Rezerwat przyrody Łęgi na Ostrowiu Panieńskim - 34 ha
- Rezerwat przyrody Martwe - 4,13 ha
- Rezerwat przyrody Miedzno - 88,5 ha
- Rezerwat przyrody Mieliwo - 11,7 ha
- Rezerwat przyrody Mierucinek - 29,4 ha
- Rezerwat przyrody Mięcierzyn - 52,7 ha
- Rezerwat przyrody Mszar Płociczno - 182 ha
- Rezerwat przyrody Nadgoplański Park Tysiąclecia - 1989 ha
- Rezerwat przyrody Okalewo - 5,28 ha
- Rezerwat przyrody Okonek - 9,04 ha
- Rezerwat przyrody Olszyny Rakutowskie - 176 ha
- Rezerwat przyrody Osiny - 21,3 ha
- Rezerwat przyrody Ostnicowe parowy Gruczna - 23,8 ha
- Rezerwat przyrody Ostrowo - 14,1 ha
- Rezerwat przyrody Ostrowy nad Brynicą - 2,06 ha
- Rezerwat przyrody Ostrów koło Pszczółczyna - 16,3 ha
- Rezerwat przyrody Ostrów Panieński - 14,4 ha
- Rezerwat przyrody Płutowo - 18 ha
- Rezerwat przyrody Przełom Mieni - 15,2 ha
- Rezerwat przyrody Rejna - 5,78 ha
- Rezerwat przyrody Reptowo - 4,14 ha
- Rezerwat przyrody Retno - 33,5 ha
- Rezerwat przyrody Rogóźno Zamek - 73,6 ha
- Rezerwat przyrody Rosiczka - 14,1 ha
- Rezerwat przyrody Różanna Dęby im. Nadleśniczego Jana Rychlickiego - 5,99 ha
- Rezerwat przyrody Rzeka Drwęca - 1597 ha
- Rezerwat przyrody Sarnówek - 13,1 ha
- Rezerwat przyrody Skarpy Ślesińskie - 13,8 ha
- Rezerwat przyrody Stary Zagaj - 131 ha
- Rezerwat przyrody Stręszek - 4,46 ha
- Rezerwat przyrody Szumny Zdrój im. Kazimierza Sulisławskiego - 37 ha
- Rezerwat przyrody Śnieżynka - 2,76 ha
- Rezerwat przyrody Tarkowo - 0,25 ha
- Rezerwat przyrody Tomkowo - 15,9 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Jezierzba - 37 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Mieleńskie - 16 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Mikołajskie - 19,3 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Okoniny - 7,09 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Rytki - 7,48 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Kiełpinek - 43,9 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Koneck - 81,3 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Nasiegniewo im. dr Wiesława Cyzmana - 39 ha
- Rezerwat przyrody Wąwelno - 4,72 ha
- Rezerwat przyrody Wąwóz Wyrwa - 48,9 ha
- Rezerwat przyrody Wielka Kępa - 27,6 ha
- Rezerwat przyrody Wiosło Duże - 29,9 ha
- Rezerwat przyrody Wójtowski Grąd - 3,45 ha
- Rezerwat przyrody Wronie - 68,9 ha
- Rezerwat przyrody Zbocza Brdy - 10,7 ha
- Rezerwat przyrody Zbocza Dybowskie - 45 ha
- Rezerwat przyrody Zbocza Płutowskie - 34,7 ha
- Rezerwat przyrody Zbocza Świętopełka - 31,6 ha
- Rezerwat przyrody Źródła Gąsawki - 13,3 ha
- Rezerwat przyrody Źródła Rzeki Stążki - 251 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (40)
- Obszar Natura 2000 Błota Kłócieńskie - 3899 ha
- Obszar Natura 2000 Ciechocinek - 13,2 ha
- Obszar Natura 2000 Cyprianka - 109 ha
- Obszar Natura 2000 Cytadela Grudziądz - 223 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Drwęcy - 12 565 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Łobżonki - 5894 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Noteci - 50 532 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Osy - 2184 ha
- Obszar Natura 2000 Doliny Brdy i Stążki w Borach Tucholskich - 3948 ha
- Obszar Natura 2000 Dolna Wisła - 10 374 ha
- Obszar Natura 2000 Dybowska Dolina Wisły - 1392 ha
- Obszar Natura 2000 Dziki Ostrów - 74,6 ha
- Obszar Natura 2000 Forty w Toruniu - 12,9 ha
- Obszar Natura 2000 Jaskinie Bajka - 4,1 ha
- Obszar Natura 2000 Jaskinie Grudziądzkie - 0,44 ha
Pozostałe (25)
- Obszar Natura 2000 Jezioro Gopło - 13 459 ha
- Obszar Natura 2000 Kościół w Śliwicach - 0,11 ha
- Obszar Natura 2000 Krzewiny - 595 ha
- Obszar Natura 2000 Leniec w Barbarce - 4,11 ha
- Obszar Natura 2000 Leniec w Chorągiewce - 12,1 ha
- Obszar Natura 2000 Lisi Kąt - 1061 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki Trzęślicowe w Foluszu - 2131 ha
- Obszar Natura 2000 Mszar Płociczno - 182 ha
- Obszar Natura 2000 Nieszawska Dolina Wisły - 3892 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Barcińsko-Gąsawska - 3456 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Brodnicka - 4177 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Lidzbarska - 8865 ha
- Obszar Natura 2000 Pojezierze Gnieźnieńskie - 15 922 ha
- Obszar Natura 2000 Równina Szubińsko-Łabiszyńska - 2826 ha
- Obszar Natura 2000 Sandr Wdy - 7928 ha
- Obszar Natura 2000 Słone Łąki w Dolinie Zgłowiączki - 152 ha
- Obszar Natura 2000 Solecka Dolina Wisły - 7030 ha
- Obszar Natura 2000 Solniska Szubińskie - 362 ha
- Obszar Natura 2000 Stary Zagaj - 307 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowisko Linie - 5,27 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowisko Mieleńskie - 146 ha
- Obszar Natura 2000 Włocławska Dolina Wisły - 4764 ha
- Obszar Natura 2000 Wydmy Kotliny Toruńskiej - 5290 ha
- Obszar Natura 2000 Zamek Świecie - 17,5 ha
- Obszar Natura 2000 Zbocza Płutowskie - 1011 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (7)
- Obszar Natura 2000 Bagienna Dolina Drwęcy - 3366 ha
- Obszar Natura 2000 Błota Rakutowskie - 4438 ha
- Obszar Natura 2000 Bory Tucholskie - 322 536 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Wisły - 33 559 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego - 32 672 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Nadgoplańska - 9816 ha
- Obszar Natura 2000 Żwirownia Skoki - 166 ha
Obszary chronionego krajobrazu (36)
- Nadnotecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 2854 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Dolnej Drwęcy - 17 472 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Łobżonki i Bory Kujańskie - 17 240 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Drwęcy - 55 053 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Osy i Gardęgi - 15 877 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny rzeki Kamionki - 637 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny rzeki Sępolenki - 300 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Drumliny Zbójeńskie - 7305 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Rogowskich - 2885 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Żędowskich - 1210 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezior Żnińskich - 9754 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezioro Głuszyńskie - 5926 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezioro Modzerowskie - 3214 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezioro Skępskie - 12 699 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Jezioro Stelchno - 629 ha
Pozostałe (21)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasów Balczewskich - 2776 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasów Miradzkich - 7267 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Łąki Nadnoteckie - 1168 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Międzyrzecze Skrwy i Wkry - 27 651 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Nadwiślański (woj. kujawsko-pomorskie) - 350 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Niziny Ciechocińskiej - 38 236 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Ozów Wielowickich - 1121 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Północnego Pasa Rekreacyjnego Miasta Bydgoszczy - 2143 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Przyrzecze Skrwy Prawej - 31 894 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich - 1764 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Strefy Krawędziowej Doliny Wisły - 9095 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Strefy Krawędziowej Kotliny Toruńskiej - 11 951 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Torfowiskowo-Jeziorno-Leśny Zgniłka-Wieczno-Wronie - 12 360 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wydm Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej część wschodnia i zachodnia - 29 248 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wydmowy na południe od Torunia - 15 484 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Zalewu Koronowskiego - 27 742 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Źródła Skrwy - 3952 ha
- Powidzko-Bieniszewski Obszar Chronionego Krajobrazu - 46 000 ha
- Śliwicki Obszar Chronionego Krajobrazu - 26 507 ha
- Świecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 2552 ha
- Wschodni Obszar Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich - 25 645 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa kujawsko-pomorskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 125 z 144 gmin województwa kujawsko-pomorskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 67.