Gminy województwa dolnośląskiego o największym udziale terenów chronionych
Osiecznica 100%, Jemielno 100%, Kudowa-Zdrój 100%, Lewin Kłodzki 100%, Międzybórz 100%, Boguszów-Gorce 100%, Mieroszów 100%, Wojcieszów 99%, Głuszyca 92%, Węgliniec 91%, Stronie Śląskie 90%, Duszniki-Zdrój 88%, Gromadka 88%, Wąsosz 87%, Wleń 84%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki narodowe (2)
- Karkonoski Park Narodowy - 5951 ha
- Park Narodowy Gór Stołowych - 6340 ha
Parki krajobrazowe (12)
- Książański Park Krajobrazowy - 3155 ha
- Park Krajobrazowy Chełmy - 15 991 ha
- Park Krajobrazowy Dolina Baryczy - 86 337 ha
- Park Krajobrazowy Dolina Bystrzycy - 8570 ha
- Park Krajobrazowy Dolina Jezierzycy - 7953 ha
- Park Krajobrazowy Doliny Bobru - 10 943 ha
- Park Krajobrazowy Gór Sowich - 8141 ha
- Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich - 6493 ha
- Przemkowski Park Krajobrazowy - 22 903 ha
- Rudawski Park Krajobrazowy - 15 705 ha
- Ślężański Park Krajobrazowy - 8190 ha
- Śnieżnicki Park Krajobrazowy - 28 800 ha
Rezerwaty przyrody (76)
- Rezerwat przyrody Błyszcz - 53,9 ha
- Rezerwat przyrody Brekinia - 2,29 ha
- Rezerwat przyrody Brzeźnik - 3,24 ha
- Rezerwat przyrody Buczyna Jakubowska - 19,6 ha
- Rezerwat przyrody Buczyna Piotrowicka - 173 ha
- Rezerwat przyrody Buczyna Storczykowa na Białych Skałach - 8,84 ha
- Rezerwat przyrody Buki Sudeckie - 175 ha
- Rezerwat przyrody Bukowa Kalenica w Górach Sowich - 28,8 ha
- Rezerwat przyrody Cisowa Góra - 18,9 ha
- Rezerwat przyrody Cisy - 19,6 ha
- Rezerwat przyrody Czarne Stawy - 134 ha
- Rezerwat przyrody Dalkowskie Jary - 36,1 ha
- Rezerwat przyrody Dziki Wąwóz - 36,6 ha
- Rezerwat przyrody Głazy Krasnoludków - 9,04 ha
- Rezerwat przyrody Gola - 12,1 ha
Pozostałe (61)
- Rezerwat przyrody Góra Choina - 19,1 ha
- Rezerwat przyrody Góra Miłek - 141 ha
- Rezerwat przyrody Góra Radunia - 44,3 ha
- Rezerwat przyrody Góra Ślęża - 161 ha
- Rezerwat przyrody Góra Zamkowa - 21 ha
- Rezerwat przyrody Grądy koło Posady - 5,65 ha
- Rezerwat przyrody Grodzisko Ryczyńskie - 1,82 ha
- Rezerwat przyrody Jaskinia Niedźwiedzia - 234 ha
- Rezerwat przyrody Jeziorko Daisy - 7,37 ha
- Rezerwat przyrody Jezioro Koskowickie - 63,8 ha
- Rezerwat przyrody Jodłowice - 9,37 ha
- Rezerwat przyrody Kanigóra - 5,4 ha
- Rezerwat przyrody Krokusy w Górzyńcu - 3,9 ha
- Rezerwat przyrody Krowiarki - 89,4 ha
- Rezerwat przyrody Kruczy Kamień - 12,6 ha
- Rezerwat przyrody Las Bukowy w Skarszynie - 23,9 ha
- Rezerwat przyrody Las Pilczycki im. prof. Dariusza Tarnawskiego - 13,2 ha
- Rezerwat przyrody Lasy Doliny Strzegomki - 75,6 ha
- Rezerwat przyrody Leśne zbocza przy Zamku Bolczów - 17,1 ha
- Rezerwat przyrody Łacha Jelcz - 59,7 ha
- Rezerwat przyrody Łąka Sulistrowicka - 26,4 ha
- Rezerwat przyrody Łęg Korea - 79,6 ha
- Rezerwat przyrody Łęgi Źródliskowe koło Przemkowa - 140 ha
- Rezerwat przyrody Mały Śnieżnik - 360 ha
- Rezerwat przyrody Mokradła nad Wilką - 31,1 ha
- Rezerwat przyrody Mszana i Obłoga - 100 ha
- Rezerwat przyrody Muszkowicki Las Bukowy - 16,4 ha
- Rezerwat przyrody Nad Groblą - 85,6 ha
- Rezerwat przyrody Nowa Morawa - 22,2 ha
- Rezerwat przyrody Odrzysko - 5,21 ha
- Rezerwat przyrody Olszyny Niezgodzkie - 73,5 ha
- Rezerwat przyrody Ostrzyca Proboszczowicka - 3,81 ha
- Rezerwat przyrody Ponikwa - 8,38 ha
- Rezerwat przyrody Przełomy pod Książem koło Wałbrzycha - 232 ha
- Rezerwat przyrody Puszcza Śnieżnej Białki - 125 ha
- Rezerwat przyrody Radziądz - 8,31 ha
- Rezerwat przyrody Skałki Stoleckie - 2,03 ha
- Rezerwat przyrody Skarpa Storczyków - 66 ha
- Rezerwat przyrody Stawy Milickie - 5298 ha
- Rezerwat przyrody Stawy Przemkowskie - 1072 ha
- Rezerwat przyrody Śnieżnik Kłodzki - 213 ha
- Rezerwat przyrody Torfowiska Doliny Izery - 534 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Borówki - 37,9 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko koło Grabowna - 4,35 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko Kunickie - 11,9 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko pod Kamienicą - 64,8 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko pod Węglińcem - 1,35 ha
- Rezerwat przyrody Torfowisko pod Zieleńcem - 232 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Obiszów - 6,28 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Wrzosy - 576 ha
- Rezerwat przyrody Wąwóz Lipa - 101 ha
- Rezerwat przyrody Wąwóz Myśliborski koło Jawora - 9,33 ha
- Rezerwat przyrody Wąwóz Siedmicki - 68,7 ha
- Rezerwat przyrody Wilcza Góra - 1,63 ha
- Rezerwat przyrody Wodospad Wilczki - 2,75 ha
- Rezerwat przyrody Wrzosiec koło Piasecznej - 40,7 ha
- Rezerwat przyrody Wzgórze Joanny - 24,6 ha
- Rezerwat przyrody Zabór - 35,2 ha
- Rezerwat przyrody Zimna Woda - 61,4 ha
- Rezerwat przyrody Zwierzyniec - 8,55 ha
- Rezerwat przyrody Żukowskie Śnieżyce - 16,3 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (92)
- Obszar Natura 2000 Biała Lądecka - 157 ha
- Obszar Natura 2000 Bierutów - 226 ha
- Obszar Natura 2000 Bór Jodłowy w Goli - 11,9 ha
- Obszar Natura 2000 Buczyna Szprotawsko-Piotrowicka - 1423 ha
- Obszar Natura 2000 Chłodnia w Cieszkowie - 18,5 ha
- Obszar Natura 2000 Czarne Urwisko koło Lutyni - 39,2 ha
- Obszar Natura 2000 Dalkowskie Jary - 40,1 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowy Janikowskie - 252 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowy Kliczkowskie - 557 ha
- Obszar Natura 2000 Dębniańskie Mokradła - 5289 ha
- Obszar Natura 2000 Dobromierz - 1556 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Bystrzycy Łomnickiej - 952 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Baryczy - 3313 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Kwisy - 5984 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Łachy - 959 ha
Pozostałe (77)
- Obszar Natura 2000 Dolina Oleśnicy i Potoku Boguszyckiego - 1119 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Widawy - 2279 ha
- Obszar Natura 2000 Dzika Orlica - 797 ha
- Obszar Natura 2000 Gałuszki w Chocianowie - 29,5 ha
- Obszar Natura 2000 Góra Wapienna - 120 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Bardzkie - 3380 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Bialskie i Grupa Śnieżnika - 19 116 ha
- Obszar Natura 2000 Góry i Pogórze Kaczawskie - 35 005 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Kamienne - 24 099 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Orlickie - 2798 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Stołowe - 10 984 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Złote - 7129 ha
- Obszar Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry - 8756 ha
- Obszar Natura 2000 Grodczyn i Homole koło Dusznik - 331 ha
- Obszar Natura 2000 Irysowy Zagon koło Gromadzynia - 37,9 ha
- Obszar Natura 2000 Jelonek Przemkowski - 62,6 ha
- Obszar Natura 2000 Jodłowice - 9,37 ha
- Obszar Natura 2000 Kamionki - 72 ha
- Obszar Natura 2000 Karkonosze - 18 661 ha
- Obszar Natura 2000 Karszówek - 486 ha
- Obszar Natura 2000 Kiełczyn - 2,75 ha
- Obszar Natura 2000 Kopalnie w Złotym Stoku - 176 ha
- Obszar Natura 2000 Kościół w Konradowie - 0,41 ha
- Obszar Natura 2000 Kozioróg w Czernej - 143 ha
- Obszar Natura 2000 Kumaki Dobrej - 2094 ha
- Obszar Natura 2000 Las Pilczycki - 121 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Grędzińskie - 3088 ha
- Obszar Natura 2000 Leśne Stawki koło Goszcza - 112 ha
- Obszar Natura 2000 Ludów Śląski - 80,9 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki Gór i Pogórza Izerskiego - 6433 ha
- Obszar Natura 2000 Łęgi koło Chałupek - 127 ha
- Obszar Natura 2000 Łęgi nad Bystrzycą - 2084 ha
- Obszar Natura 2000 Łęgi Odrzańskie - 21 350 ha
- Obszar Natura 2000 Masyw Chełmca - 1419 ha
- Obszar Natura 2000 Masyw Ślęży - 5059 ha
- Obszar Natura 2000 Modraszki koło Opoczki - 31,4 ha
- Obszar Natura 2000 Muszkowicki Las Bukowy - 206 ha
- Obszar Natura 2000 Nowosolska Dolina Odry - 6040 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja nad Baryczą - 82 026 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja nad Bobrem - 13 585 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Nietoperzy Gór Sowich - 21 127 ha
- Obszar Natura 2000 Ostrzyca Proboszczowicka - 70,5 ha
- Obszar Natura 2000 Panieńskie Skały - 1,06 ha
- Obszar Natura 2000 Pasmo Krowiarki - 5423 ha
- Obszar Natura 2000 Pątnów Legnicki - 879 ha
- Obszar Natura 2000 Piekielna Dolina koło Polanicy - 50,7 ha
- Obszar Natura 2000 Pieńska Dolina Nysy Łużyckiej - 2353 ha
- Obszar Natura 2000 Przełom Nysy Kłodzkiej koło Morzyszowa - 282 ha
- Obszar Natura 2000 Przełomowa Dolina Nysy Łużyckiej - 1534 ha
- Obszar Natura 2000 Przełomy Pełcznicy pod Książem - 246 ha
- Obszar Natura 2000 Przeplatki nad Bystrzycą - 766 ha
- Obszar Natura 2000 Przygiełkowiska Koło Gozdnicy - 1768 ha
- Obszar Natura 2000 Rudawy Janowickie - 6635 ha
- Obszar Natura 2000 Skałki Stoleckie - 9,54 ha
- Obszar Natura 2000 Skoroszowskie Łąki - 1360 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy Karpnickie - 248 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy Sobieszowskie - 215 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy w Borowej - 189 ha
- Obszar Natura 2000 Sztolnia w Młotach - 12,4 ha
- Obszar Natura 2000 Sztolnie w Leśnej - 30,2 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowiska Gór Izerskich - 4765 ha
- Obszar Natura 2000 Torfowisko pod Zieleńcem - 226 ha
- Obszar Natura 2000 Trzcińskie Mokradła - 152 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Borów Dolnośląskich - 8068 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Płyty Krotoszyńskiej - 34 225 ha
- Obszar Natura 2000 Wilki nad Nysą - 12 227 ha
- Obszar Natura 2000 Wrzosowiska Świętoszowsko-Ławszowskie - 9648 ha
- Obszar Natura 2000 Wrzosowisko Przemkowskie - 6676 ha
- Obszar Natura 2000 Wzgórza Kiełczyńskie - 404 ha
- Obszar Natura 2000 Wzgórza Niemczańskie - 3237 ha
- Obszar Natura 2000 Wzgórza Strzelińskie - 3836 ha
- Obszar Natura 2000 Wzgórza Warzęgowskie - 661 ha
- Obszar Natura 2000 Zagórzyckie Łąki - 356 ha
- Obszar Natura 2000 Źródliska koło Zimnej Wody - 156 ha
- Obszar Natura 2000 Źródła Pijawnika - 157 ha
- Obszar Natura 2000 Żerkowice-Skała - 84,9 ha
- Obszar Natura 2000 Żwirownie w Starej Olesznej - 41,8 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (10)
- Obszar Natura 2000 Bory Dolnośląskie - 172 093 ha
- Obszar Natura 2000 Dąbrowy Krotoszyńskie - 34 245 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Baryczy - 55 517 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Środkowej Odry - 33 678 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Izerskie - 20 347 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Stołowe - 19 817 ha
- Obszar Natura 2000 Grądy Odrzańskie - 20 906 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy Przemkowskie - 4605 ha
- Obszar Natura 2000 Sudety Wałbrzysko-Kamiennogórskie - 31 578 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Mietkowski - 1194 ha
Obszary chronionego krajobrazu (22)
- Leśniańsko-Złotnicki Obszar Chronionego Krajobrazu - 1085 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Bory Dolnośląskie - 21 093 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dąbrowy Krotoszyńskie Baszków-Rochy - 39 862 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Baryczy - 43 350 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Czarnej Wody - 10 330 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Odry - 1270 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Szprotawki - 6381 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Góra Krzyżowa - 150 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Góry Bardzkie i Sowie - 17 336 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Góry Bystrzyckie i Orlickie - 22 500 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Grodziec - 2180 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Kopuły Chełmca - 1200 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Krzywińsko-Osiecki (woj. doln.) - 8500 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Krzywińsko-Osiecki wraz z zadrzewieniami generała Dezyderego Chłapowskiego i kompleksem leśnym Osieczna-Góra (woj. wielkop.) - 71 425 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasy Chocianowskie - 5132 ha
Pozostałe (7)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Masyw Trójgarbu - 2420 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Ostrzyca Proboszczowicka - 1190 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórza Dalkowskie (woj. dolnośląskie) - 2630 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie - 6180 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórza Ostrzeszowskie i Kotlina Odolanowska - 9400 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórza Trzebnickie - 3440 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Zawory - 690 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa dolnośląskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 148 z 169 gmin województwa dolnośląskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 58.