Gminy województwa świętokrzyskiego o największym udziale terenów chronionych
Busko-Zdrój 100%, Gnojno 100%, Nowy Korczyn 100%, Solec-Zdrój 100%, Stopnica 100%, Wiślica 100%, Oksa 100%, Bieliny 100%, Bodzentyn 100%, Daleszyce 100%, Górno 100%, Miedziana Góra 100%, Mniów 100%, Nowa Słupia 100%, Raków 100%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki narodowe (1)
- Świętokrzyski Park Narodowy - 7696 ha
Parki krajobrazowe (9)
- Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy - 19 782 ha
- Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy - 20 693 ha
- Jeleniowski Park Krajobrazowy - 4218 ha
- Kozubowski Park Krajobrazowy - 6170 ha
- Nadnidziański Park Krajobrazowy - 22 889 ha
- Przedborski Park Krajobrazowy - 16 550 ha
- Sieradowicki Park Krajobrazowy - 12 252 ha
- Suchedniowsko-Oblęgorski Park Krajobrazowy - 19 895 ha
- Szaniecki Park Krajobrazowy - 11 290 ha
Rezerwaty przyrody (84)
- Rezerwat przyrody Barania Góra - 81,6 ha
- Rezerwat przyrody Barcza - 14,6 ha
- Rezerwat przyrody Białe Ługi - 693 ha
- Rezerwat przyrody Biesak-Białogon - 13,1 ha
- Rezerwat przyrody Bliżyn - Kopalnia Ludwik - 92,5 ha
- Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne - 2968 ha
- Rezerwat przyrody Bór Ciekoty im. dr. Edwarda Bróża - 267 ha
- Rezerwat przyrody Bukowa Góra - 33,8 ha
- Rezerwat przyrody Chelosiowa Jama - 24,1 ha
- Rezerwat przyrody Ciechostowice - 7,73 ha
- Rezerwat przyrody Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego - 212 ha
- Rezerwat przyrody Dalejów - 87,3 ha
- Rezerwat przyrody Dziki Staw - 6,75 ha
- Rezerwat przyrody Ewelinów - 14,9 ha
- Rezerwat przyrody Gagaty Sołtykowskie - 13,9 ha
Pozostałe (69)
- Rezerwat przyrody Gaj - 5,92 ha
- Rezerwat przyrody Góra Dobrzeszowska - 25,1 ha
- Rezerwat przyrody Góra Jeleniowska - 15,8 ha
- Rezerwat przyrody Góra Miedzianka - 26,4 ha
- Rezerwat przyrody Góra Rzepka - 9,46 ha
- Rezerwat przyrody Góra Sieradowska im. Wiktora Kozłowskiego - 198 ha
- Rezerwat przyrody Góra Wierzejska - 205 ha
- Rezerwat przyrody Góra Zelejowa - 51,3 ha
- Rezerwat przyrody Góra Żakowa - 50,5 ha
- Rezerwat przyrody Górna Krasna - 417 ha
- Rezerwat przyrody Góry Pieprzowe - 17,8 ha
- Rezerwat przyrody Góry Wschodnie - 1,65 ha
- Rezerwat przyrody Grabowiec - 21,5 ha
- Rezerwat przyrody Jaskinia Raj - 7,83 ha
- Rezerwat przyrody Kadzielnia - 0,6 ha
- Rezerwat przyrody Kamień Michniowski - 10,6 ha
- Rezerwat przyrody Karczówka - 26,4 ha
- Rezerwat przyrody Klonowska Góra - 49,9 ha
- Rezerwat przyrody Kręgi Kamienne - 12,4 ha
- Rezerwat przyrody Krzemionki Opatowskie - 379 ha
- Rezerwat przyrody Krzyżanowice - 14,6 ha
- Rezerwat przyrody Lisiny Bodzechowskie - 36,6 ha
- Rezerwat przyrody Lubcza - 6,75 ha
- Rezerwat przyrody Ługi - 88,5 ha
- Rezerwat przyrody Małe Gołoborze - 21,6 ha
- Rezerwat przyrody Milechowy - 132 ha
- Rezerwat przyrody Moczydło - 16,4 ha
- Rezerwat przyrody Modrzewie - 4,68 ha
- Rezerwat przyrody Murawy Dobromierskie - 35,9 ha
- Rezerwat przyrody Oleszno - 263 ha
- Rezerwat przyrody Owczary - 0,52 ha
- Rezerwat przyrody Papiernia - 23,4 ha
- Rezerwat przyrody Perzowa Góra - 33,1 ha
- Rezerwat przyrody Pieczyska - 40,4 ha
- Rezerwat przyrody Piekiełko Szkuckie - 2,72 ha
- Rezerwat przyrody Piskorzeniec Wschodni - 122 ha
- Rezerwat przyrody Podwale - 59,6 ha
- Rezerwat przyrody Polana Polichno - 35,5 ha
- Rezerwat przyrody Przęślin - 0,9 ha
- Rezerwat przyrody Radomice - 27,1 ha
- Rezerwat przyrody Rosochacz - 30 ha
- Rezerwat przyrody Skałki Piekło pod Niekłaniem - 6,32 ha
- Rezerwat przyrody Skały pod Adamowem - 8,83 ha
- Rezerwat przyrody Skały w Krynkach - 25,3 ha
- Rezerwat przyrody Skarbowa Góra - 80,1 ha
- Rezerwat przyrody Skorocice - 7,15 ha
- Rezerwat przyrody Skotniki Górne - 1,9 ha
- Rezerwat przyrody Skowronno - 2,06 ha
- Rezerwat przyrody Słopiec - 8,25 ha
- Rezerwat przyrody Sufraganiec - 16,9 ha
- Rezerwat przyrody Szczytniak - 6,16 ha
- Rezerwat przyrody Szynkarka - 117 ha
- Rezerwat przyrody Świnia Góra im. Stanisława Barańskiego - 50,2 ha
- Rezerwat przyrody Ulów - 22,6 ha
- Rezerwat przyrody Uroczysko Tumlińskie - 90,6 ha
- Rezerwat przyrody Wąwóz w skałach - 3,01 ha
- Rezerwat przyrody Wietrznia im. Z. Rubinowskiego - 17,6 ha
- Rezerwat przyrody Winiary Zagojskie - 4,75 ha
- Rezerwat przyrody Wisła pod Zawichostem - 1237 ha
- Rezerwat przyrody Wolica - 2,81 ha
- Rezerwat przyrody Wroni Dół - 10,3 ha
- Rezerwat przyrody Wykus - 63,6 ha
- Rezerwat przyrody Wzgórza Sobkowskie - 37,1 ha
- Rezerwat przyrody Zachełmie - 7,95 ha
- Rezerwat przyrody Zamczysko - 14,6 ha
- Rezerwat przyrody Zamczysko Turskie - 2,52 ha
- Rezerwat przyrody Zapadnie Doły - 121 ha
- Rezerwat przyrody Zielonka - 20,9 ha
- Rezerwat Skalny im. Jana Czarnockiego - 0,55 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (38)
- Obszar Natura 2000 Dolina Białej Nidy - 5117 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Bobrzy - 618 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Czarnej - 5781 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Czarnej Nidy - 1192 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Mierzawy - 912 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Górnej Pilicy - 11 193 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Kamiennej - 2586 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Krasnej - 2384 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Mierzawy - 1320 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Warkocza - 338 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Pieprzowe - 88,5 ha
- Obszar Natura 2000 Kras Staszowski - 1743 ha
- Obszar Natura 2000 Krzemionki - 691 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Cisowsko-Orłowińskie - 10 407 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Skarżyskie - 2389 ha
Pozostałe (23)
- Obszar Natura 2000 Lasy Suchedniowskie - 19 121 ha
- Obszar Natura 2000 Łysogóry - 8081 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Barcza - 1523 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Brzeźnicka - 812 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Gaj - 468 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Jeleniowska - 3589 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Kozubowska - 4182 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Nidziańska - 26 516 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Pomorzany - 906 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Przedborska - 11 605 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Sieradowicka - 7847 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Sobkowsko-Korytnicka - 2204 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Stawiany - 1194 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Szaniecko-Solecka - 8073 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Wierzejska - 225 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Żyznów - 4480 ha
- Obszar Natura 2000 Przełom Lubrzanki - 273 ha
- Obszar Natura 2000 Przełom Wisły w Małopolsce - 15 171 ha
- Obszar Natura 2000 Tarnobrzeska Dolina Wisły - 4060 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczyska Lasów Starachowickich - 2349 ha
- Obszar Natura 2000 Uroczysko Pięty - 753 ha
- Obszar Natura 2000 Wzgórza Chęcińsko-Kieleckie - 8616 ha
- Obszar Natura 2000 Wzgórza Kunowskie - 1869 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (2)
- Obszar Natura 2000 Dolina Nidy - 19 956 ha
- Obszar Natura 2000 Małopolski Przełom Wisły - 6973 ha
Obszary chronionego krajobrazu (27)
- Chęcińsko-Kielecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 8003 ha
- Chmielnicko-Szydłowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 60 733 ha
- Cisowsko-Orłowiński Obszar Chronionego Krajobrazu - 25 336 ha
- Jeleniowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 10 638 ha
- Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 31 524 ha
- Kielecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 3856 ha
- Konecko-Łopuszniański Obszar Chronionego Krajobrazu - 98 287 ha
- Koszycko-Opatowiecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 6197 ha
- Kozubowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 6592 ha
- Miechowsko-Działoszycki Obszar Chronionego Krajobrazu - 41 152 ha
- Nadnidziański Obszar Chronionego Krajobrazu - 26 312 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej - 72 634 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Wisły - 3046 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasy Przysusko - Szydłowieckie - 40 254 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Przedborski (świętokrzyskie) - 13 044 ha
Pozostałe (12)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Solec nad Wisłą - 14 250 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wyżyny Miechowskiej - 57 010 ha
- Podkielecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 26 485 ha
- Sieradowicki Obszar Chronionego Krajobrazu - 15 893 ha
- Solecko-Pacanowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 47 347 ha
- Suchedniowsko-Oblęgorski Obszar Chronionego Krajobrazu - 27 514 ha
- Szaniecki Obszar Chronionego Krajobrazu - 13 757 ha
- Świętokrzyski Obszar Chronionego Krajobrazu - 4509 ha
- Świętokrzyski Obszar Chronionego Krajobrazu w gminie Bieliny - 4445 ha
- Świętokrzyski Obszar Chronionego Krajobrazu w gminie Bodzentyn - 4251 ha
- Świętokrzyski Obszar Chronionego Krajobrazu w gminie Górno - 2228 ha
- Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 70 389 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa świętokrzyskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 96 z 102 gmin województwa świętokrzyskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 41.