Czy w gminie Łagów są obszary chronione
Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie.
Formy ochrony przyrody obejmują 97% powierzchni gminy, więc dla większości adresów pozostaje pytanie, która to forma i jakie niesie zakazy. Najsilniejsza z nich to Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Które formy ochrony tu sięgają
Rejestr wymienia tu 11 form ochrony: 2 parki krajobrazowe, 2 siedliskowe obszary Natura 2000, 3 obszary chronionego krajobrazu, 2 użytki ekologiczne, 2 zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
Otulina to strefa wokół formy ochrony, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz (art. 5 pkt 14 ustawy). Sama formą ochrony nie jest i nie niesie własnych zakazów, więc adres w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. W gminie Łagów otuliny zajmują 69% powierzchni, czyli 78,05 km², i udział podany wyżej ich nie obejmuje.
Nazwa formy, która ma własną stronę, prowadzi do niej: tam są gminy, w których leży, akty, które ją utworzyły i zmieniały, i organ nadzoru.
- Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy - 22% powierzchni gminy
- Jeleniowski Park Krajobrazowy - 1,3% powierzchni gminy
- Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Ostoja Jeleniowska” (PLH260028) - 8% powierzchni gminy
- Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Lasy Cisowsko-Orłowińskie” (PLH260040) - 6,9% powierzchni gminy
- Cisowsko-Orłowiński Obszar Chronionego Krajobrazu - 45% powierzchni gminy
- Jeleniowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 13% powierzchni gminy
- Chmielnicko-Szydłowski Obszar Chronionego Krajobrazu - 8% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „Śródleśna łąka - trwały użytek zielony” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Dolina Łagowicy” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „teren z jaskinią zwaną Jaskinią Zbójecką” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
Co ochrona przyrody oznacza dla budowy
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu w obszarowej formie ochrony przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska (art. 53 ust. 4 pkt 8 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Wyjątkiem jest park narodowy i jego otulina: tam decyzję uzgadnia dyrektor parku.
Miejscowości gminy a granice form ochrony
Każdą miejscowość reprezentuje tu jej punkt z rejestru TERYT. Jeśli granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, może przecinać samą miejscowość – wtedy o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, dlatego takie miejscowości są wymienione osobno.
Cisowsko-Orłowiński Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje tu: Duraczów, Gęsice, Lechówek, Nowa Zbelutka, Nowy Staw, Okręglica, Płucki, Sadków, Stara Zbelutka, Wola Łagowska.
Jeleniowski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje tu: Piotrów-Gułaczów, Piotrów-Kolonie, Piotrów-Podłazy, Piotrów-Porębiska, Piotrów-Zagościniec.
Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy obejmuje tu: Czyżów, Sędek.
Chmielnicko-Szydłowski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje tu miejscowość Melonek.
Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Łagów, Małacentów, Winna, Wiśniowa, Zamkowa Wola, Złota Woda.
Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie.
Pomniki przyrody
Rejestr notuje w gminie Łagów 21 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją.
Najczęściej chronione gatunki: dąb szypułkowy – 9, olsza czarna – 8.
Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 1 grudnia 2020. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana.
Sąsiednie gminy powiatu kieleckiego
W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Bieliny 100%, Bodzentyn 100%, Daleszyce 100%, Górno 100%, Miedziana Góra 100%, Mniów 100%, Nowa Słupia 100%, Raków 100%, Zagnańsk 100%, Łopuszno 97%, Masłów 96%, Pierzchnica 95%, Strawczyn 87%, Chmielnik 87%, Chęciny 86%, Morawica 80%, Piekoszów 70%, Nowiny 57%.
Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą.
Jak to wygląda na tle kraju
Wśród 2201 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Łagów zajmuje 211. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie świętokrzyskim jest to 37. miejsce spośród 96.
W województwie świętokrzyskim formy ochrony sięgają 96 z 102 gmin, a mediana udziału wynosi tam 83%. W skali kraju obejmują 2201 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin.
Jak sprawdzić konkretny adres w gminie Łagów
Liczba na tej stronie opisuje całą gminę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo.
- Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie
- Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują
- Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny
- Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina działkę
- Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana
- Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy
Jak to sprawdzić dla konkretnego adresu
Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 33 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.
Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu w gminie Łagów - zobaczysz, jakie dane są dla niego dostępne, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 49,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.
Skąd pochodzą te liczby
Udział to część powierzchni gminy leżąca w granicach form ochrony z Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (GDOŚ; obszarowych wpisów w rejestrze: 11 702); granice gminy pochodzą z Państwowego Rejestru Granic. Park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku, a teren objęty kilkoma formami naraz liczy się tylko raz.
Stan rejestru na 6 października 2026. Najnowsza forma ustanowiona 16 października 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje.
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS
- GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
- Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami
Najczęściej zadawane pytania
Czy w gminie Łagów są obszary chronione?
Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 97% powierzchni gminy, a najsilniejsza z nich to Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy.
Czy na obszarze Natura 2000 można budować dom?
Sam obszar Natura 2000 nie zakazuje budowy. Zabronione są działania, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a zamierzenie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania. Dla domu jednorodzinnego kończy się to zwykle uzgodnieniem z regionalną dyrekcją ochrony środowiska przy decyzji o warunkach zabudowy; przy przedsięwzięciu o innej skali ocena bywa pełna.
Jakie zakazy obowiązują w parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu?
Te, które wybrał akt powołujący daną formę. Ustawa podaje katalog (art. 17 ust. 1 dla parku krajobrazowego, art. 24 ust. 1 dla obszaru chronionego krajobrazu) i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”. Najczęściej spotykany przy zabudowie to zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika. Pełną listę dla konkretnej formy znajdziesz w jej karcie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody.
Czym różni się otulina od samej formy ochrony?
Otulina to strefa wokół formy, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz. Nie jest formą ochrony i nie niesie własnych zakazów, więc działka w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. Wchodzi za to do uzgodnień: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu w otulinie parku narodowego uzgadnia dyrektor tego parku.
Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody?
W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem działki. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody.