Ochrona przyrody Zawidz

Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie.

Formy ochrony przyrody obejmują 38% powierzchni gminy, czyli 70,72 km². Najsilniejsza z nich to Obszar Chronionego Krajobrazu „Równina Raciążska”, a zakazy, które tam obowiązują, wybrał akt powołujący tę formę.

Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.

Rejestr wymienia tu 18 form ochrony: 2 obszary chronionego krajobrazu, 16 użytków ekologicznych.

• Obszar Chronionego Krajobrazu „Równina Raciążska” - 38% powierzchni gminy
• Nadwkrzański Obszar Chronionego Krajobrazu - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 733” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 660” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 662” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 734” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 658” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 651” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 650” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 653” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 655” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 656” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 654” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 657” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 659” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 735” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 652” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
• Użytek Ekologiczny „użytek 661” - poniżej 0,1% powierzchni gminy

W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.

Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.

Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku.

Policzyliśmy to dla każdej miejscowości osobno: punkt, który rejestr TERYT wyznacza dla miejscowości, przecięliśmy z granicami form ochrony. Tam, gdzie granica biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, przechodzi ona przez samą miejscowość i o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, więc takie miejscowości wymieniamy osobno.

Obszar Chronionego Krajobrazu „Równina Raciążska” obejmuje tu: Budy Piaseczne, Jaworowo-Jastrzębie, Jaworowo-Kłódź, Jaworowo-Kolonia, Jaworowo-Lipa, Kosemin.

Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Budy Milewskie, Osiek, Osiek-Włostybory, Skoczkowo, Stare Chabowo, Zawidz Kościelny, Zawidz Mały, Zgagowo-Wieś, Żabowo.

Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie.

Poza granicami wszystkich form ochrony leżą: Chabowo-Świniary, Gołocin, Grabowo, Grąbiec, Gutowo-Górki, Gutowo-Stradzyno, Jeżewo, Kęsice, Kosmaczewo, Krajewice Duże, Krajewice Małe, Majki Duże, Majki Małe, Makomazy, Mańkowo, Milewko, Milewo, Młotkowo-Kolonia, Młotkowo-Wieś, Nowe Kowalewo, Nowe Zgagowo, Orłowo, Osiek Piaseczny, Ostrowy, Petrykozy, Rekowo, Słupia, Stropkowo, Szumanie, Szumanie-Pustoły, Wola Grąbiecka, Zalesie, Żytowo.

Rejestr notuje w gminie Zawidz 6 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją.

Najczęściej chronione gatunki: Grab zwyczajny (Grab pospolity) (2), Klon pospolity (Klon zwyczajny) (2), Brzoza brodawkowata (Brzoza zwisła) (1).

Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 31 maja 2007. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana.

W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Szczutowo 90%, Mochowo 73%, Rościszewo 55%, Sierpc (gmina wiejska) 43%, Gozdowo 0,1%.

Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą.

Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Zawidz zajmuje 987. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie mazowieckim jest to 129. miejsce spośród 270.

W województwie mazowieckim formy ochrony sięgają 270 z 314 gmin, a mediana udziału wynosi tam 36%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin.

Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo.

• Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie
• Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują
• Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny
• Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę
• Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana
• Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy

Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.

Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu w gminie Zawidz - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.

Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą gminy z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów.

Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje.

• Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS
• GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
• Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami