Czy w gminie Pilawa są obszary chronione
Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie.
W granicach gminy leży Rezerwat Przyrody „Rogalec”, czyli forma, w której ustawa zakazuje zabudowy. Wszystkie formy ochrony przyrody obejmują tu razem 58% powierzchni, a 0,4% przypada na tę najsilniejszą część.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Które formy ochrony tu sięgają
Rejestr wymienia tu 25 form ochrony: 1 rezerwat przyrody, 1 obszar chronionego krajobrazu, 23 użytki ekologiczne.
Otulina to strefa wokół formy ochrony, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz (art. 5 pkt 14 ustawy). Sama formą ochrony nie jest i nie niesie własnych zakazów, więc adres w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. W gminie Pilawa otuliny zajmują 1,5% powierzchni, czyli 1,12 km², i nie wliczamy ich do udziału podanego wyżej.
- Rezerwat Przyrody „Rogalec” - 0,4% powierzchni gminy
- Obszar Chronionego Krajobrazu „Nadwiślański (powiat garwoliński, miński i otwocki)” - 58% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 547” - 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 566” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 548” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 556” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 565” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 545” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 562” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 544” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 546” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 559” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 555” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 549” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 553” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 561” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 552” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 557” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 551” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 550” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 564” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 560” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 563” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 554” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
- Użytek Ekologiczny „użytek 558” - poniżej 0,1% powierzchni gminy
Co ochrona przyrody oznacza dla budowy
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku.
Miejscowości gminy a granice form ochrony
Policzyliśmy to dla każdej miejscowości osobno: punkt, który rejestr TERYT wyznacza dla miejscowości, przecięliśmy z granicami form ochrony. Tam, gdzie granica biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, przechodzi ona przez samą miejscowość i o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, więc takie miejscowości wymieniamy osobno.
Obszar Chronionego Krajobrazu „Nadwiślański (powiat garwoliński, miński i otwocki)” obejmuje tu: Gocław, Grzebowilk, Kalonka, Łucznica, Resztówka, Zawadka.
Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Jaźwiny, Żelazna.
Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie.
Poza granicami wszystkich form ochrony leżą: Lipówki, Niesadna, Pilawa, Puznówka, Trąbki, Wygoda.
Pomniki przyrody
Rejestr notuje w gminie Pilawa 13 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją.
Najczęściej chronione gatunki: Dąb szypułkowy (9), Wiąz szypułkowy (2), Lipa drobnolistna (1).
Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 14 lipca 2021. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana.
Sąsiednie gminy powiatu garwolińskiego
W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Maciejowice 100%, Wilga 100%, Łaskarzew (gmina wiejska) 60%, Garwolin (gmina wiejska) 55%, Sobolew 6,6%, Parysów 5,8%, Trojanów 4,9%.
Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą.
Jak to wygląda na tle kraju
Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Pilawa zajmuje 633. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie mazowieckim jest to 78. miejsce spośród 270.
W województwie mazowieckim formy ochrony sięgają 270 z 314 gmin, a mediana udziału wynosi tam 36%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin.
Jak sprawdzić konkretny adres w gminie Pilawa
Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo.
- Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie
- Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują
- Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny
- Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę
- Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana
- Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy
Gdzie zobaczyć to dla konkretnego adresu
Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.
Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu w gminie Pilawa - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.
Skąd pochodzą te liczby
Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą gminy z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów.
Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje.
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS
- GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
- Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami
Najczęściej zadawane pytania
Czy w gminie Pilawa są obszary chronione?
Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 58% powierzchni gminy, a najsilniejsza z nich to Rezerwat Przyrody „Rogalec”. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy.
Jakie zakazy obowiązują w parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu?
Te, które wybrał akt powołujący daną formę. Ustawa podaje katalog (art. 17 ust. 1 dla parku krajobrazowego, art. 24 ust. 1 dla obszaru chronionego krajobrazu) i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”. Najczęściej spotykany przy zabudowie to zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika. Pełną listę dla konkretnej formy znajdziesz w jej karcie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody.
Czy w rezerwacie albo parku narodowym można cokolwiek wybudować?
Poza obiektami służącymi samej formie ochrony praktycznie nie. Art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zakazuje tam budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych, a zakaz obowiązuje wprost z ustawy i nie zależy od uchwały. Ustawa dopuszcza odstępstwa: w parku narodowym zezwala na nie minister właściwy do spraw środowiska, w rezerwacie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Przy inwestycjach chodzi o wąską listę celów publicznych, i to przy braku rozwiązań alternatywnych oraz za kompensacją przyrodniczą.
Czym różni się otulina od samej formy ochrony?
Otulina to strefa wokół formy, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz. Nie jest formą ochrony i nie niesie własnych zakazów, więc działka w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. Wchodzi za to do uzgodnień: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu w otulinie parku narodowego uzgadnia dyrektor tego parku.
Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody?
W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem parceli. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody.