Czy w mieście Cieszyn są obszary chronione
Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie.
W granicach miasta leży Rezerwat Przyrody „Kopce”, czyli forma, w której ustawa zakazuje zabudowy. Wszystkie formy ochrony przyrody obejmują tu razem 31% powierzchni, a 0,9% przypada na tę najsilniejszą część.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Które formy ochrony tu sięgają
Rejestr wymienia tu 8 form ochrony: 3 rezerwaty przyrody, 1 obszar chronionego krajobrazu, 2 użytki ekologiczne, 2 zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
- Rezerwat Przyrody „Kopce” - 0,5% powierzchni miasta
- Rezerwat Przyrody „Lasek Miejski nad Puńcówką” - 0,3% powierzchni miasta
- Rezerwat Przyrody „Lasek Miejski nad Olzą” - 0,1% powierzchni miasta
- Obszar Chronionego Krajobrazu „Cieszyńskie Pogórze” - 29% powierzchni miasta
- Użytek Ekologiczny „Łąki na Kopcach” - 0,5% powierzchni miasta
- Użytek Ekologiczny „Łęg nad Puńcówką” - poniżej 0,1% powierzchni miasta
- Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Lasek Miejski w Błogocicach” - 0,1% powierzchni miasta
- Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Bluszcze na Górze Zamkowej” - poniżej 0,1% powierzchni miasta
Co ochrona przyrody oznacza dla budowy
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku.
Pomniki przyrody
Rejestr notuje w mieście Cieszyn 97 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją.
Najczęściej chronione gatunki: Kasztanowiec zwyczajny (Kasztanowiec biały) (24), Dąb szypułkowy (16), Jesion wyniosły (14).
Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 27 września 2023. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana.
Sąsiednie gminy powiatu cieszyńskiego
W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Chybie 100%, Wisła 86%, Brenna 71%, Strumień 69%, Skoczów 63%, Ustroń 48%, Istebna 44%, Dębowiec 35%, Goleszów 14%, Hażlach 12%.
Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą.
Jak to wygląda na tle kraju
Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, Cieszyn zajmuje 1153. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie śląskim jest to 49. miejsce spośród 127.
W województwie śląskim formy ochrony sięgają 127 z 167 gmin, a mediana udziału wynosi tam 17%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin.
Jak sprawdzić konkretny adres w mieście Cieszyn
Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo.
- Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie
- Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują
- Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny
- Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę
- Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana
- Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy
Gdzie zobaczyć to dla konkretnego adresu
Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje raport o nieruchomości mScanner: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych.
Podgląd raportu jest darmowy dla każdego adresu w mieście Cieszyn - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów.
Skąd pochodzą te liczby
Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą miasta z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów.
Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje.
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS
- GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin
- Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami
Najczęściej zadawane pytania
Czy w mieście Cieszyn są obszary chronione?
Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 31% powierzchni miasta, a najsilniejsza z nich to Rezerwat Przyrody „Kopce”. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy.
Jakie zakazy obowiązują w parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu?
Te, które wybrał akt powołujący daną formę. Ustawa podaje katalog (art. 17 ust. 1 dla parku krajobrazowego, art. 24 ust. 1 dla obszaru chronionego krajobrazu) i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”. Najczęściej spotykany przy zabudowie to zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika. Pełną listę dla konkretnej formy znajdziesz w jej karcie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody.
Czy w rezerwacie albo parku narodowym można cokolwiek wybudować?
Poza obiektami służącymi samej formie ochrony praktycznie nie. Art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zakazuje tam budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych, a zakaz obowiązuje wprost z ustawy i nie zależy od uchwały. Ustawa dopuszcza odstępstwa: w parku narodowym zezwala na nie minister właściwy do spraw środowiska, w rezerwacie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Przy inwestycjach chodzi o wąską listę celów publicznych, i to przy braku rozwiązań alternatywnych oraz za kompensacją przyrodniczą.
Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody?
W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem parceli. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody.