Gminy województwa opolskiego o największym udziale terenów chronionych
Pokój 100%, Zębowice 100%, Murów 100%, Tułowice 100%, Lasowice Wielkie 91%, Ozimek 89%, Zawadzkie 84%, Turawa 84%, Kolonowskie 78%, Popielów 74%, Jemielnica 72%, Niemodlin 66%, Prószków 60%, Lubsza 58%, Chrząstowice 51%.
W skali kraju formy ochrony obejmują część terenu w 2 201 z 2 479 gmin. Udział odnosi się do całej powierzchni gminy według Państwowego Rejestru Granic.
Cztery różne sytuacje prawne
W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy o ochronie przyrody. Jej art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały.
Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy.
W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego.
Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji.
Parki krajobrazowe (3)
- Park Krajobrazowy Góra Św. Anny - 5051 ha
- Park Krajobrazowy Góry Opawskie - 4903 ha
- Stobrawski Park Krajobrazowy - 60 486 ha
Rezerwaty przyrody (50)
- Rezerwat przyrody Barucice - 82,4 ha
- Rezerwat przyrody Bażany - 21 ha
- Rezerwat przyrody Biesiec - 24,7 ha
- Rezerwat przyrody Biesiec Skała - 4,16 ha
- Rezerwat przyrody Blok - 6,56 ha
- Rezerwat przyrody Boże Oko - 68,7 ha
- Rezerwat przyrody Cicha Dolina - 56,8 ha
- Rezerwat przyrody Dębina - 62,1 ha
- Rezerwat przyrody Dębniak - 31,3 ha
- Rezerwat przyrody Gogolińskie Gniewosze - 28,2 ha
- Rezerwat przyrody Góra Gipsowa - 8,65 ha
- Rezerwat przyrody Góra Szpica - 9,27 ha
- Rezerwat przyrody Góra Św. Anny - 2,68 ha
- Rezerwat przyrody Grafik - 27 ha
- Rezerwat przyrody Jaśkowice - 6 ha
Pozostałe (35)
- Rezerwat przyrody Jeleni Dwór - 3,92 ha
- Rezerwat przyrody Kamieniec - 44,3 ha
- Rezerwat przyrody Kamień Śląski - 13,6 ha
- Rezerwat przyrody Kania - 74,1 ha
- Rezerwat przyrody Kęszyce - 59,6 ha
- Rezerwat przyrody Kokorycz - 44,5 ha
- Rezerwat przyrody Komorzno - 3,85 ha
- Rezerwat przyrody Koszatka - 139 ha
- Rezerwat przyrody Kozłowickie Grądy - 31,5 ha
- Rezerwat przyrody Krzywiczyny - 20 ha
- Rezerwat przyrody Las Bukowy - 20,8 ha
- Rezerwat przyrody Lesisko - 47,5 ha
- Rezerwat przyrody Leśna Woda - 15,8 ha
- Rezerwat przyrody Ligota Dolna - 8,21 ha
- Rezerwat przyrody Lubsza - 16,5 ha
- Rezerwat przyrody Mańkowice - 110 ha
- Rezerwat przyrody Nad Białką - 8,2 ha
- Rezerwat przyrody Narok - 114 ha
- Rezerwat przyrody Nowy Dwór - 31,7 ha
- Rezerwat przyrody Olszak - 23,9 ha
- Rezerwat przyrody Osiczyńskie Modrzewie - 69,5 ha
- Rezerwat przyrody Płużnica - 3,41 ha
- Rezerwat przyrody Prądy - 36,8 ha
- Rezerwat przyrody Przylesie - 17,2 ha
- Rezerwat przyrody Przyłęk - 0,94 ha
- Rezerwat przyrody Przysiecz - 3,02 ha
- Rezerwat przyrody Rogalice - 26,1 ha
- Rezerwat przyrody Rozumice - 92,4 ha
- Rezerwat przyrody Smolnik - 30,2 ha
- Rezerwat przyrody Srebrne Źródła - 39,6 ha
- Rezerwat przyrody Staw Nowokuźnicki - 28,9 ha
- Rezerwat przyrody Śnieżyca - 2,39 ha
- Rezerwat przyrody Tęczynów - 33,4 ha
- Rezerwat przyrody Złote Bagna - 38,6 ha
- Rezerwat przyrody Żaba - 24,4 ha
Obszary Natura 2000 siedliskowe (20)
- Obszar Natura 2000 Bory Niemodlińskie - 4889 ha
- Obszar Natura 2000 Dolina Małej Panwi - 1139 ha
- Obszar Natura 2000 Forty Nyskie - 53,1 ha
- Obszar Natura 2000 Góra Świętej Anny - 5063 ha
- Obszar Natura 2000 Góry Opawskie - 5521 ha
- Obszar Natura 2000 Grądy w Dolinie Odry - 8756 ha
- Obszar Natura 2000 Kamień Śląski - 767 ha
- Obszar Natura 2000 Lasy Barucickie - 5135 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki w okolicach Chrząstowic - 795 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki w okolicach Karłowic nad Stobrawą - 933 ha
- Obszar Natura 2000 Łąki w okolicach Kluczborka nad Stobrawą - 357 ha
- Obszar Natura 2000 Łęg Zdzieszowicki - 620 ha
- Obszar Natura 2000 Opolska Dolina Nysy Kłodzkiej - 1440 ha
- Obszar Natura 2000 Ostoja Sławniowicko-Burgrabicka - 768 ha
- Obszar Natura 2000 Przyłęk nad Białą Głuchołaską - 319 ha
Pozostałe (5)
- Obszar Natura 2000 Rozumicki Las - 93,1 ha
- Obszar Natura 2000 Stawy Pluderskie - 149 ha
- Obszar Natura 2000 Szumirad - 143 ha
- Obszar Natura 2000 Teklusia - 316 ha
- Obszar Natura 2000 Żywocickie Łęgi - 102 ha
Obszary Natura 2000 ptasie (4)
- Obszar Natura 2000 Grądy Odrzańskie - 20 906 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Nyski - 2140 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Otmuchowski - 2079 ha
- Obszar Natura 2000 Zbiornik Turawa - 2124 ha
Obszary chronionego krajobrazu (9)
- Obszar Chronionego Krajobrazu Bory Niemodlińskie - 49 171 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Grodziec - 312 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Las Głubczycki - 1704 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Lasy Stobrawsko - Turawskie - 119 062 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Łęg Zdzieszowicki - 609 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Mokre - Lewice - 7690 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Wronin - Maciowakrze - 3990 ha
- Obszar Chronionego Krajobrazu Załęcze - Polesie - 353 ha
- Otmuchowsko - Nyski Obszar Chronionego Krajobrazu - 13 389 ha
Skąd pochodzą te liczby
Granice form ochrony z usługi pobierania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, w granicach gmin z Państwowego Rejestru Granic. Stan rejestru na 6 października 2026.
Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin województwa opolskiego leży w formach ochrony przyrody?
Obszarowe formy ochrony obejmują część terenu w 66 z 71 gmin województwa opolskiego. Park narodowy albo rezerwat przyrody leży w 24.