--- title: "Ochrona przyrody Wieliczka - formy ochrony na 1,3% powierzchni" description: "Formy ochrony przyrody: Gmina Wieliczka, powiat wielicki. Obejmują 1,3% powierzchni (1,31 km²), najsilniejsza to Rezerwat Przyrody „Groty Kryształowe”. Co każda z nich oznacza dla budowy i które miejscowości leżą w ich granicach." url: "https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wieliczka" lang: "pl" updated: "2026-09-10" source: "mScanner" --- # Ochrona przyrody Wieliczka > mScanner › Ochrona przyrody › małopolskie › Wieliczka Rejestr form ochrony przyrody mówi, gdzie państwo ograniczyło korzystanie z terenu i jak mocno. W gminie Wieliczka formy ochrony obejmują 1,3% powierzchni, a każda z nich rządzi się innymi zakazami. ## W skrócie - Formy ochrony przyrody obejmują **1,3%** powierzchni gminy (**1,31 km²**). - Najsilniejsza z nich: **Rezerwat Przyrody „Groty Kryształowe”**. - Pomniki przyrody: **84**. - Liczby opisują całą jednostkę. O pojedynczej działce rozstrzyga jej położenie względem granicy formy. ## Czy w gminie Wieliczka są obszary chronione Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie. W granicach gminy leży Rezerwat Przyrody „Groty Kryształowe”, czyli forma, w której ustawa zakazuje zabudowy. Wszystkie formy ochrony przyrody obejmują tu razem 1,3% powierzchni, a 0% przypada na tę najsilniejszą część. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno. ## Które formy ochrony tu sięgają Rejestr wymienia tu 18 form ochrony: 1 rezerwat przyrody, 5 użytków ekologicznych, 12 stanowisk dokumentacyjnych. - Rezerwat Przyrody „Groty Kryształowe” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Dolina Wilgi” - 0,6% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Las Krzyszkowicki” - 0,3% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Las Winny” - 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Las I Stawy Na Grabówkach” - 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Obszar lęgowy ptactwa wodnego - duża i mała wyspa” - 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/13” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/27” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/17” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.C/1” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/18” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.C/4” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/29” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/8” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/20” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/19” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/30” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „35.B/28” - poniżej 0,1% powierzchni gminy ## Co ochrona przyrody oznacza dla budowy W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały. Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji. Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku. ## Miejscowości gminy a granice form ochrony Policzyliśmy to dla każdej miejscowości osobno: punkt, który rejestr TERYT wyznacza dla miejscowości, przecięliśmy z granicami form ochrony. Tam, gdzie granica biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, przechodzi ona przez samą miejscowość i o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, więc takie miejscowości wymieniamy osobno. Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Golkowice, Grabówki, Podstolice, Wieliczka. Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie. Poza granicami wszystkich form ochrony leżą: Brzegi, Byszyce, Chorągwica, Czarnochowice, Dobranowice, Gorzków, Grabie, Grajów, Jankówka, Janowice, Kokotów, Koźmice Małe, Koźmice Wielkie, Lednica Górna, Mała Wieś, Mietniów, Pawlikowice, Raciborsko, Rożnowa, Siercza, Strumiany, Sułków, Sygneczów, Śledziejowice, Węgrzce Wielkie, Zabawa. ## Pomniki przyrody Rejestr notuje w gminie Wieliczka 84 pomniki przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją. Najczęściej chronione gatunki: Dąb (54), Dąb szypułkowy (6), Lipa drobnolistna (5). Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 31 października 2023. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana. ## Sąsiednie gminy powiatu wielickiego W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Kłaj 52%, Niepołomice 16%, Gdów 0,4%. Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą. ## Jak to wygląda na tle kraju Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Wieliczka zajmuje 1996. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie małopolskim jest to 149. miejsce spośród 160. W województwie małopolskim formy ochrony sięgają 160 z 183 gmin, a mediana udziału wynosi tam 59%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin. ## Jak sprawdzić konkretny adres w gminie Wieliczka Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo. - Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują - Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny - Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę - Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana - Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy ## Gdzie zobaczyć to dla konkretnego adresu Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje **raport o nieruchomości mScanner**: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych. **Podgląd raportu jest darmowy** dla każdego adresu w gminie Wieliczka - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów. ## Skąd pochodzą te liczby Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą gminy z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów. Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje. - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS - GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin - Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami ## Najczęściej zadawane pytania ### Czy w gminie Wieliczka są obszary chronione? Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 1,3% powierzchni gminy, a najsilniejsza z nich to Rezerwat Przyrody „Groty Kryształowe”. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy. ### Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody? W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem parceli. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ## Powiązane strony - [Plan miejscowy - gmina Wieliczka](https://mscanner.pl/mpzp/wieliczka) — Ile terenu obejmują plany miejscowe i co z tego wynika dla działki. - [Warunki zabudowy - gmina Wieliczka](https://mscanner.pl/warunki-zabudowy/wieliczka) — Ile decyzji gmina wydaje i czy rozpatrzy dziś kolejny wniosek. - [Tereny zalewowe - gmina Wieliczka](https://mscanner.pl/tereny-zalewowe/wieliczka) — Druga warstwa, która ogranicza zabudowę na tym samym terenie. - [Ceny transakcyjne w gminie Wieliczka](https://mscanner.pl/ceny-transakcyjne-mieszkan/wieliczka) — Kwoty z aktów notarialnych dla tej samej jednostki. - [Ochrona przyrody - powiat wielicki](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/powiat/wielicki) — Formy ochrony w gminach powiatu wielickiego. - [Ochrona przyrody - województwo małopolskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/malopolskie) — Które gminy województwa małopolskiego leżą w formach ochrony przyrody. - [Ochrona przyrody w Polsce](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody) — Formy ochrony przyrody gmina po gminie. ## Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości Formy ochrony przyrody i 32 inne warstwy danych dla konkretnego adresu - hałas, pozwolenia na budowę, ryzyko powodziowe, dojazdy, uciążliwości. Darmowy podgląd pokazuje, które informacje mamy o Twoim adresie. Formy ochrony przyrody obejmują **1,3%** powierzchni gminy, a ich granice biegną po siedliskach i dolinach, nie po granicach działek. Rezerwat Przyrody „Groty Kryształowe” kończy się gdzieś w terenie i dwa sąsiednie adresy potrafią stać po dwóch stronach tej granicy. [Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości](https://mscanner.pl/app/register?redirect=%2Fproperties%2Fnew)