--- title: "Ochrona przyrody Tuchola - formy ochrony na 65% powierzchni" description: "Formy ochrony przyrody: Gmina Tuchola, powiat tucholski. Obejmują 65% powierzchni (154,9 km²), najsilniejsza to Rezerwat Przyrody „Dolina Rzeki Brdy”. Co każda z nich oznacza dla budowy i które miejscowości leżą w ich granicach." url: "https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/tuchola" lang: "pl" updated: "2026-09-10" source: "mScanner" --- # Ochrona przyrody Tuchola > mScanner › Ochrona przyrody › kujawsko-pomorskie › Tuchola Rejestr form ochrony przyrody mówi, gdzie państwo ograniczyło korzystanie z terenu i jak mocno. W gminie Tuchola formy ochrony obejmują 65% powierzchni, a każda z nich rządzi się innymi zakazami. ## W skrócie - Formy ochrony przyrody obejmują **65%** powierzchni gminy (**154,9 km²**). - Najsilniejsza z nich: **Rezerwat Przyrody „Dolina Rzeki Brdy”**. - Park narodowy albo rezerwat, czyli forma z ustawowym zakazem zabudowy: **2,6%** powierzchni. - Pomniki przyrody: **67**. - Otulina, czyli strefa ochronna wokół formy: **14%** powierzchni. - Liczby opisują całą jednostkę. O pojedynczej działce rozstrzyga jej położenie względem granicy formy. ## Czy w gminie Tuchola są obszary chronione Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie. W granicach gminy leży Rezerwat Przyrody „Dolina Rzeki Brdy”, czyli forma, w której ustawa zakazuje zabudowy. Wszystkie formy ochrony przyrody obejmują tu razem 65% powierzchni, a 2,6% przypada na tę najsilniejszą część. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno. ## Które formy ochrony tu sięgają Rejestr wymienia tu 60 form ochrony: 6 rezerwatów przyrody, 1 park krajobrazowy, 1 ptasi obszar Natura 2000, 1 siedliskowy obszar Natura 2000, 51 użytków ekologicznych. Poniżej wymieniamy 40 z nich, od najsilniejszej formy ochrony do najsłabszej. Otulina to strefa wokół formy ochrony, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz (art. 5 pkt 14 ustawy). Sama formą ochrony nie jest i nie niesie własnych zakazów, więc adres w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. W gminie Tuchola otuliny zajmują 14% powierzchni, czyli 33,26 km², i nie wliczamy ich do udziału podanego wyżej. - Rezerwat Przyrody „Dolina Rzeki Brdy” - 2,4% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Jezioro Zdręczno” - 0,1% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Jeziorka Kozie” - 0,1% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Torfowisko Rytki” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Bagno Grzybna” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Torfowisko Jezierzba” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Tucholski Park Krajobrazowy - 53% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (ptasi) „Bory Tucholskie” (PLB220009) - 64% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Doliny Brdy i Stążki w Borach Tucholskich” (PLH040023) - 5,3% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Łąki Czerskie” - 0,4% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny (bez nazwy) - poniżej 0,1% powierzchni gminy ## Co ochrona przyrody oznacza dla budowy W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały. W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego. Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy. Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji. Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku. ## Miejscowości gminy a granice form ochrony Policzyliśmy to dla każdej miejscowości osobno: punkt, który rejestr TERYT wyznacza dla miejscowości, przecięliśmy z granicami form ochrony. Tam, gdzie granica biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, przechodzi ona przez samą miejscowość i o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, więc takie miejscowości wymieniamy osobno. Tucholski Park Krajobrazowy obejmuje tu: Barłogi, Brody, Fojutowo, Jaty, Klocek, Klocek-Wybudowanie, Końskie Błota, Koślinka, Legbąd, Nadolna Karczma, Radonek, Rzepiczna. Obszar Natura 2000 (ptasi) „Bory Tucholskie” obejmuje tu miejscowość Dąbrówka. Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Biała, Bielska Struga, Borki, Dziekcz, Kiełpin-Wymysłowo, Lasek, Łosiny, Mała Komorza, Mrowiniec, Nadolnik, Niwki, Pod Komorzą, Pod Lasem, Przy Szosie Bydgoskiej, Raciąski Młyn, Raciąż, Stegny, Stobno, Stobno-Borki, Tajwan, Wielka Komorza, Woziwoda, Wymysłowo, Wysocki Młyn, Wysoka, Zielona Łąka. Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie. Poza granicami wszystkich form ochrony leżą: Białowieża, Bladowo, Bladowo-Wybudowanie, Huby, Jesionowo, Kiełpin, Lubierzyn, Mały Mędromierz, Na Polach, Nad Bladówkiem, Nowa Tuchola, Przy Szosie Sępoleńskiej, Słupy, Trzcionek, Tuchola, Wiśniówka, Wysoka Wieś. ## Pomniki przyrody Rejestr notuje w gminie Tuchola 67 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją. Najczęściej chronione gatunki: Dąb szypułkowy (22), Lipa drobnolistna (13), Sosna czarna (7). Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 24 marca 2026. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana. ## Sąsiednie gminy powiatu tucholskiego W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Śliwice 100%, Cekcyn 99%, Kęsowo 80%, Lubiewo 56%, Gostycyn 43%. Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą. ## Jak to wygląda na tle kraju Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Tuchola zajmuje 541. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie kujawsko-pomorskim jest to 30. miejsce spośród 125. W województwie kujawsko-pomorskim formy ochrony sięgają 125 z 144 gmin, a mediana udziału wynosi tam 30%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin. ## Jak sprawdzić konkretny adres w gminie Tuchola Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo. - Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują - Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny - Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę - Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana - Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy ## Gdzie zobaczyć to dla konkretnego adresu Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje **raport o nieruchomości mScanner**: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych. **Podgląd raportu jest darmowy** dla każdego adresu w gminie Tuchola - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów. ## Skąd pochodzą te liczby Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą gminy z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów. Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje. - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS - GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin - Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami ## Najczęściej zadawane pytania ### Czy w gminie Tuchola są obszary chronione? Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 65% powierzchni gminy, a najsilniejsza z nich to Rezerwat Przyrody „Dolina Rzeki Brdy”. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy. ### Czy na obszarze Natura 2000 można budować dom? Sam obszar Natura 2000 nie zakazuje budowy. Zabronione są działania, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a zamierzenie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania. Dla domu jednorodzinnego kończy się to zwykle uzgodnieniem z regionalną dyrekcją ochrony środowiska przy decyzji o warunkach zabudowy; przy przedsięwzięciu o innej skali ocena bywa pełna. ### Jakie zakazy obowiązują w parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu? Te, które wybrał akt powołujący daną formę. Ustawa podaje katalog (art. 17 ust. 1 dla parku krajobrazowego, art. 24 ust. 1 dla obszaru chronionego krajobrazu) i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”. Najczęściej spotykany przy zabudowie to zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika. Pełną listę dla konkretnej formy znajdziesz w jej karcie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ### Czy w rezerwacie albo parku narodowym można cokolwiek wybudować? Poza obiektami służącymi samej formie ochrony praktycznie nie. Art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zakazuje tam budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych, a zakaz obowiązuje wprost z ustawy i nie zależy od uchwały. Ustawa dopuszcza odstępstwa: w parku narodowym zezwala na nie minister właściwy do spraw środowiska, w rezerwacie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Przy inwestycjach chodzi o wąską listę celów publicznych, i to przy braku rozwiązań alternatywnych oraz za kompensacją przyrodniczą. ### Czym różni się otulina od samej formy ochrony? Otulina to strefa wokół formy, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz. Nie jest formą ochrony i nie niesie własnych zakazów, więc działka w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. Wchodzi za to do uzgodnień: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu w otulinie parku narodowego uzgadnia dyrektor tego parku. ### Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody? W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem parceli. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ## Powiązane strony - [Plan miejscowy - gmina Tuchola](https://mscanner.pl/mpzp/tuchola) — Ile terenu obejmują plany miejscowe i co z tego wynika dla działki. - [Warunki zabudowy - gmina Tuchola](https://mscanner.pl/warunki-zabudowy/tuchola) — Ile decyzji gmina wydaje i czy rozpatrzy dziś kolejny wniosek. - [Tereny zalewowe - gmina Tuchola](https://mscanner.pl/tereny-zalewowe/tuchola) — Druga warstwa, która ogranicza zabudowę na tym samym terenie. - [Ceny transakcyjne w gminie Tuchola](https://mscanner.pl/ceny-transakcyjne-mieszkan/tuchola) — Kwoty z aktów notarialnych dla tej samej jednostki. - [Ochrona przyrody - powiat tucholski](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/powiat/tucholski) — Formy ochrony w gminach powiatu tucholskiego. - [Ochrona przyrody - województwo kujawsko-pomorskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/kujawsko-pomorskie) — Które gminy województwa kujawsko-pomorskiego leżą w formach ochrony przyrody. - [Ochrona przyrody w Polsce](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody) — Formy ochrony przyrody gmina po gminie. ## Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości Formy ochrony przyrody i 32 inne warstwy danych dla konkretnego adresu - hałas, pozwolenia na budowę, ryzyko powodziowe, dojazdy, uciążliwości. Darmowy podgląd pokazuje, które informacje mamy o Twoim adresie. Formy ochrony przyrody obejmują **65%** powierzchni gminy, a ich granice biegną po siedliskach i dolinach, nie po granicach działek. Rezerwat Przyrody „Dolina Rzeki Brdy” kończy się gdzieś w terenie i dwa sąsiednie adresy potrafią stać po dwóch stronach tej granicy. [Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości](https://mscanner.pl/app/register?redirect=%2Fproperties%2Fnew)