--- title: "Ochrona przyrody Stawiguda - formy ochrony na 82% powierzchni" description: "Formy ochrony przyrody: Gmina Stawiguda, powiat olsztyński. Obejmują 82% powierzchni (181,83 km²), najsilniejsza to Rezerwat Przyrody „Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego”. Co każda z nich oznacza dla budowy i które miejscowości leżą w ich granicach." url: "https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/stawiguda" lang: "pl" updated: "2026-09-10" source: "mScanner" --- # Ochrona przyrody Stawiguda > mScanner › Ochrona przyrody › warmińsko-mazurskie › Stawiguda Rejestr form ochrony przyrody mówi, gdzie państwo ograniczyło korzystanie z terenu i jak mocno. W gminie Stawiguda formy ochrony obejmują 82% powierzchni, a każda z nich rządzi się innymi zakazami. ## W skrócie - Formy ochrony przyrody obejmują **82%** powierzchni gminy (**181,83 km²**). - Najsilniejsza z nich: **Rezerwat Przyrody „Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego”**. - Park narodowy albo rezerwat, czyli forma z ustawowym zakazem zabudowy: **8,5%** powierzchni. - Pomniki przyrody: **65**. - Liczby opisują całą jednostkę. O pojedynczej działce rozstrzyga jej położenie względem granicy formy. ## Czy w gminie Stawiguda są obszary chronione Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie. W granicach gminy leży Rezerwat Przyrody „Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego”, czyli forma, w której ustawa zakazuje zabudowy. Wszystkie formy ochrony przyrody obejmują tu razem 82% powierzchni, a 8,5% przypada na tę najsilniejszą część. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno. ## Które formy ochrony tu sięgają Rejestr wymienia tu 13 form ochrony: 2 rezerwaty przyrody, 2 ptasie obszary Natura 2000, 2 siedliskowe obszary Natura 2000, 3 obszary chronionego krajobrazu, 3 użytki ekologiczne, 1 zespół przyrodniczo-krajobrazowy. - Rezerwat Przyrody „Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego” - 7,8% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Ostoja bobrów na Rzece Pasłęce” - 0,8% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (ptasi) „Puszcza Napiwodzko-Ramucka” (PLB280007) - 51% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (ptasi) „Dolina Pasłęki” (PLB280002) - 2,6% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Ostoja Napiwodzko-Ramucka” (PLH280052) - 24% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Rzeka Pasłęka” (PLH280006) - 1,5% powierzchni gminy - Obszar Chronionego Krajobrazu „Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej” - 60% powierzchni gminy - Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Pasłęki” - 21% powierzchni gminy - Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Środkowej Łyny” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Wyspy na jeziorach województwa warmińsko-mazurskiego” - 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Wyspa na Jeziorze Pluszne” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Pełnik w Rusi” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Dolina Marózki” - 0,6% powierzchni gminy ## Co ochrona przyrody oznacza dla budowy W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały. Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy. W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego. Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji. Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku. ## Miejscowości gminy a granice form ochrony Policzyliśmy to dla każdej miejscowości osobno: punkt, który rejestr TERYT wyznacza dla miejscowości, przecięliśmy z granicami form ochrony. Tam, gdzie granica biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, przechodzi ona przez samą miejscowość i o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, więc takie miejscowości wymieniamy osobno. Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Pasłęki” obejmuje tu: Kręsk, Majdy. Obszar Chronionego Krajobrazu „Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej” obejmuje tu miejscowość Gągławki. Obszar Natura 2000 (ptasi) „Puszcza Napiwodzko-Ramucka” obejmuje tu miejscowość Klekotowo. Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Bartąg, Bartążek, Binduga, Ćwikielnia, Dorotowo, Gryźliny, Łańsk, Miodówko, Muchorowo, Pluski, Ruś, Rybaki, Sójka, Stawiguda, Tomaszkowo, Wymój, Zarośle, Zezuj, Zielonowo. Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie. Poza granicami wszystkich form ochrony leżą: Jaroty, Owczarnia. ## Pomniki przyrody Rejestr notuje w gminie Stawiguda 65 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją. Najczęściej chronione gatunki: Dąb szypułkowy (57), Lipa drobnolistna (4), Cis pospolity (1). Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 6 czerwca 2023. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana. ## Sąsiednie gminy powiatu olsztyńskiego W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Gietrzwałd 87%, Purda 84%, Olsztynek 69%, Biskupiec 48%, Kolno 47%, Dobre Miasto 47%, Barczewo 41%, Dywity 37%, Jonkowo 32%, Jeziorany 25%, Świątki 20%. Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą. ## Jak to wygląda na tle kraju Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Stawiguda zajmuje 345. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie warmińsko-mazurskim jest to 18. miejsce spośród 114. W województwie warmińsko-mazurskim formy ochrony sięgają 114 z 116 gmin, a mediana udziału wynosi tam 47%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin. ## Jak sprawdzić konkretny adres w gminie Stawiguda Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo. - Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują - Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny - Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę - Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana - Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy ## Gdzie zobaczyć to dla konkretnego adresu Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje **raport o nieruchomości mScanner**: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych. **Podgląd raportu jest darmowy** dla każdego adresu w gminie Stawiguda - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów. ## Skąd pochodzą te liczby Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą gminy z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów. Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje. - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS - GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin - Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami ## Najczęściej zadawane pytania ### Czy w gminie Stawiguda są obszary chronione? Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 82% powierzchni gminy, a najsilniejsza z nich to Rezerwat Przyrody „Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego”. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy. ### Czy na obszarze Natura 2000 można budować dom? Sam obszar Natura 2000 nie zakazuje budowy. Zabronione są działania, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a zamierzenie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania. Dla domu jednorodzinnego kończy się to zwykle uzgodnieniem z regionalną dyrekcją ochrony środowiska przy decyzji o warunkach zabudowy; przy przedsięwzięciu o innej skali ocena bywa pełna. ### Jakie zakazy obowiązują w parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu? Te, które wybrał akt powołujący daną formę. Ustawa podaje katalog (art. 17 ust. 1 dla parku krajobrazowego, art. 24 ust. 1 dla obszaru chronionego krajobrazu) i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”. Najczęściej spotykany przy zabudowie to zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika. Pełną listę dla konkretnej formy znajdziesz w jej karcie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ### Czy w rezerwacie albo parku narodowym można cokolwiek wybudować? Poza obiektami służącymi samej formie ochrony praktycznie nie. Art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zakazuje tam budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych, a zakaz obowiązuje wprost z ustawy i nie zależy od uchwały. Ustawa dopuszcza odstępstwa: w parku narodowym zezwala na nie minister właściwy do spraw środowiska, w rezerwacie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Przy inwestycjach chodzi o wąską listę celów publicznych, i to przy braku rozwiązań alternatywnych oraz za kompensacją przyrodniczą. ### Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody? W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem parceli. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ## Powiązane strony - [Plan miejscowy - gmina Stawiguda](https://mscanner.pl/mpzp/stawiguda) — Ile terenu obejmują plany miejscowe i co z tego wynika dla działki. - [Warunki zabudowy - gmina Stawiguda](https://mscanner.pl/warunki-zabudowy/stawiguda) — Ile decyzji gmina wydaje i czy rozpatrzy dziś kolejny wniosek. - [Tereny zalewowe - gmina Stawiguda](https://mscanner.pl/tereny-zalewowe/stawiguda) — Druga warstwa, która ogranicza zabudowę na tym samym terenie. - [Ceny transakcyjne w gminie Stawiguda](https://mscanner.pl/ceny-transakcyjne-mieszkan/stawiguda) — Kwoty z aktów notarialnych dla tej samej jednostki. - [Ochrona przyrody - powiat olsztyński](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/powiat/olsztynski) — Formy ochrony w gminach powiatu olsztyńskiego. - [Ochrona przyrody - województwo warmińsko-mazurskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/warminsko-mazurskie) — Które gminy województwa warmińsko-mazurskiego leżą w formach ochrony przyrody. - [Ochrona przyrody w Polsce](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody) — Formy ochrony przyrody gmina po gminie. ## Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości Formy ochrony przyrody i 32 inne warstwy danych dla konkretnego adresu - hałas, pozwolenia na budowę, ryzyko powodziowe, dojazdy, uciążliwości. Darmowy podgląd pokazuje, które informacje mamy o Twoim adresie. Formy ochrony przyrody obejmują **82%** powierzchni gminy, a ich granice biegną po siedliskach i dolinach, nie po granicach działek. Rezerwat Przyrody „Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego” kończy się gdzieś w terenie i dwa sąsiednie adresy potrafią stać po dwóch stronach tej granicy. [Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości](https://mscanner.pl/app/register?redirect=%2Fproperties%2Fnew)