--- title: "Ochrona przyrody Krzeszowice - formy ochrony na 69% powierzchni" description: "Formy ochrony przyrody: Gmina Krzeszowice, powiat krakowski. Obejmują 69% powierzchni (96,42 km²), najsilniejsza to Rezerwat Przyrody „Dolina Racławki”. Co każda z nich oznacza dla budowy i które miejscowości leżą w ich granicach." url: "https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/krzeszowice" lang: "pl" updated: "2026-09-10" source: "mScanner" --- # Ochrona przyrody Krzeszowice > mScanner › Ochrona przyrody › małopolskie › Krzeszowice Rejestr form ochrony przyrody mówi, gdzie państwo ograniczyło korzystanie z terenu i jak mocno. W gminie Krzeszowice formy ochrony obejmują 69% powierzchni, a każda z nich rządzi się innymi zakazami. ## W skrócie - Formy ochrony przyrody obejmują **69%** powierzchni gminy (**96,42 km²**). - Najsilniejsza z nich: **Rezerwat Przyrody „Dolina Racławki”**. - Park narodowy albo rezerwat, czyli forma z ustawowym zakazem zabudowy: **4,7%** powierzchni. - Pomniki przyrody: **47**. - Otulina, czyli strefa ochronna wokół formy: **32%** powierzchni. - Liczby opisują całą jednostkę. O pojedynczej działce rozstrzyga jej położenie względem granicy formy. ## Czy w gminie Krzeszowice są obszary chronione Formy ochrony przyrody wylicza art. 6 ustawy o ochronie przyrody: park narodowy, rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, obszar Natura 2000, pomnik przyrody, użytek ekologiczny, stanowisko dokumentacyjne i zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Wszystkie trafiają do jednego rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska i stamtąd pochodzą liczby na tej stronie. W granicach gminy leży Rezerwat Przyrody „Dolina Racławki”, czyli forma, w której ustawa zakazuje zabudowy. Wszystkie formy ochrony przyrody obejmują tu razem 69% powierzchni, a 4,7% przypada na tę najsilniejszą część. Rejestr obejmuje formy już ustanowione, więc nie widać w nim tego, co dopiero przechodzi procedurę: zmiany granic obszarów Natura 2000 są w usłudze GDOŚ wydzielone jako konsultowane, a nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w nim też samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę i ten akt trzeba przeczytać osobno. ## Które formy ochrony tu sięgają Rejestr wymienia tu 12 form ochrony: 3 rezerwaty przyrody, 3 parki krajobrazowe, 3 siedliskowe obszary Natura 2000, 1 użytek ekologiczny, 2 stanowiska dokumentacyjne. Otulina to strefa wokół formy ochrony, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz (art. 5 pkt 14 ustawy). Sama formą ochrony nie jest i nie niesie własnych zakazów, więc adres w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. W gminie Krzeszowice otuliny zajmują 32% powierzchni, czyli 44,05 km², i nie wliczamy ich do udziału podanego wyżej. - Rezerwat Przyrody „Dolina Racławki” - 3,4% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Dolina Eliaszówki” - 0,8% powierzchni gminy - Rezerwat Przyrody „Dolina Potoku Rudno” - 0,5% powierzchni gminy - Park Krajobrazowy „Dolinki Krakowskie” - 39% powierzchni gminy - Tenczyński Park Krajobrazowy - 27% powierzchni gminy - Rudniański Park Krajobrazowy - 2,5% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Dolinki Jurajskie” (PLH120005) - 4,5% powierzchni gminy - Czerna Obszar Natura 2000 (siedliskowy) (PLH120034) - 0,6% powierzchni gminy - Obszar Natura 2000 (siedliskowy) „Krzeszowice” (PLH120044) - 0,3% powierzchni gminy - Użytek Ekologiczny „Las Buczyna” - 0,2% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „Odsłonięcie na Czerwieńcu” - poniżej 0,1% powierzchni gminy - Stanowisko Dokumentacyjne „Kamieniołom Nowa Krystyna” - poniżej 0,1% powierzchni gminy ## Co ochrona przyrody oznacza dla budowy W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały. W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego. Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy. Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji. Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku. ## Miejscowości gminy a granice form ochrony Policzyliśmy to dla każdej miejscowości osobno: punkt, który rejestr TERYT wyznacza dla miejscowości, przecięliśmy z granicami form ochrony. Tam, gdzie granica biegnie bliżej niż 500 metrów od tego punktu, przechodzi ona przez samą miejscowość i o pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie, więc takie miejscowości wymieniamy osobno. Park Krajobrazowy „Dolinki Krakowskie” obejmuje tu: Nowa Góra, Ostrężnica, Paczółtowice. Tenczyński Park Krajobrazowy obejmuje tu: Nawojowa Góra, Rudno. Granica formy ochrony biegnie bliżej niż 500 metrów od środka tych miejscowości: Czerna, Dębnik, Dubie, Filipowice, Frywałd, Krzeszowice, Miękinia, Sanka, Siedlec, Tenczynek, Wrzosy, Zalas, Żary. Po której stronie tej granicy stoi konkretna działka, rozstrzyga jej położenie. Poza granicami wszystkich form ochrony leży Wola Filipowska. ## Pomniki przyrody Rejestr notuje w gminie Krzeszowice 47 pomników przyrody. Każdy z nich to osobny wpis z własnym aktem powołującym i własną lokalizacją. Najczęściej chronione gatunki: Lipa (13), Buk (4), brak danych (3). Najnowszy tutejszy pomnik przyrody ustanowiono 16 listopada 1998. Pomnik ustanawia uchwała rady gminy, więc lista jest otwarta i bywa uzupełniana. ## Sąsiednie gminy powiatu krakowskiego W tym samym powiecie formy ochrony przyrody obejmują: Zabierzów 67%, Jerzmanowice-Przeginia 61%, Wielka Wieś 61%, Skała 44%, Czernichów 42%, Zielonki 40%, Iwanowice 35%, Liszki 35%, Michałowice 35%, Sułoszowa 9,6%, Skawina 0,5%, Świątniki Górne 0,4%, Mogilany 0,2%, Igołomia-Wawrzeńczyce poniżej 0,1%. Granica gminy nie jest granicą parku ani obszaru siedliskowego. Ta sama forma ciągnie się przez kilka gmin naraz, więc sąsiednie strony warto przejrzeć razem z tą. ## Jak to wygląda na tle kraju Wśród 2199 gmin, w których rejestr notuje jakąkolwiek formę ochrony przyrody, gmina Krzeszowice zajmuje 476. miejsce pod względem udziału chronionej powierzchni. W województwie małopolskim jest to 67. miejsce spośród 160. W województwie małopolskim formy ochrony sięgają 160 z 183 gmin, a mediana udziału wynosi tam 59%. W skali kraju obejmują 2199 gmin, mediana udziału to 33%, a ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną 761 gmin. ## Jak sprawdzić konkretny adres w gminie Krzeszowice Liczba na tej stronie opisuje całą jednostkę. O pojedynczym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy, a granicę rysowano po siedliskach, dolinach i kompleksach leśnych, więc sprawdza się to punktowo. - Geoserwis GDOŚ - urzędowa mapa wszystkich form ochrony przyrody, warstwa po warstwie - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - karta każdej formy razem z aktem powołującym, a w nim lista zakazów, które tam faktycznie obowiązują - Raport mScanner - formy ochrony przyrody dla wpisanego adresu razem z pozostałymi warstwami; podgląd bezpłatny - Geoportal krajowy - ta sama warstwa razem z działkami ewidencyjnymi, więc widać, gdzie granica przecina parcelę - Wypis z planu miejscowego - jeśli teren ma plan, granica formy ochrony bywa w nim wprost narysowana - Regionalna dyrekcja ochrony środowiska - uzgadnia projekt decyzji o warunkach zabudowy na terenie chronionym, więc to tam trafia wniosek gminy ## Gdzie zobaczyć to dla konkretnego adresu Ta strona opisuje cały obszar. Formy ochrony przyrody dla pojedynczego adresu - razem z 32 innymi warstwami danych - pokazuje **raport o nieruchomości mScanner**: hałas, plan ogólny i miejscowy, pozwolenia na budowę w sąsiedztwie, ryzyko powodziowe, uciążliwości, dojazdy i realne ceny transakcyjne z aktów notarialnych. **Podgląd raportu jest darmowy** dla każdego adresu w gminie Krzeszowice - zobaczysz, co dla niego mamy, zanim cokolwiek zapłacisz. Pełny raport kosztuje od 29,99 zł za adres, taniej w pakiecie 2 lub 5 raportów. ## Skąd pochodzą te liczby Udziały powierzchni policzyliśmy sami: pobraliśmy granice 11 688 form ochrony z usługi Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a następnie przecięliśmy je z granicą gminy z Państwowego Rejestru Granic. Liczy się wyłącznie część leżąca wewnątrz granicy, więc park sąsiedniej gminy nie powiększa tutejszego wyniku. Formy nakładają się na siebie, dlatego udział łączny liczymy jako sumę mnogościową, a nie jako sumę udziałów. Stan danych u nas: 10 września 2026. Najnowsza forma w naszej kopii rejestru pochodzi z 25 sierpnia 2026. Warstwy obszarowe GDOŚ udostępnia bez daty aktualizacji, więc innej daty źródła usługa nie podaje. - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, usługa pobierania WFS - GUGiK - Państwowy Rejestr Granic, granice gmin - Główny Urząd Statystyczny - rejestr TERYT, wykaz miejscowości wraz z ich punktami ## Najczęściej zadawane pytania ### Czy w gminie Krzeszowice są obszary chronione? Tak. Formy ochrony przyrody obejmują 69% powierzchni gminy, a najsilniejsza z nich to Rezerwat Przyrody „Dolina Racławki”. O konkretnym adresie rozstrzyga jego położenie względem granicy formy. ### Czy na obszarze Natura 2000 można budować dom? Sam obszar Natura 2000 nie zakazuje budowy. Zabronione są działania, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a zamierzenie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania. Dla domu jednorodzinnego kończy się to zwykle uzgodnieniem z regionalną dyrekcją ochrony środowiska przy decyzji o warunkach zabudowy; przy przedsięwzięciu o innej skali ocena bywa pełna. ### Jakie zakazy obowiązują w parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu? Te, które wybrał akt powołujący daną formę. Ustawa podaje katalog (art. 17 ust. 1 dla parku krajobrazowego, art. 24 ust. 1 dla obszaru chronionego krajobrazu) i mówi, że zakazy „mogą być wprowadzone”. Najczęściej spotykany przy zabudowie to zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika. Pełną listę dla konkretnej formy znajdziesz w jej karcie w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ### Czy w rezerwacie albo parku narodowym można cokolwiek wybudować? Poza obiektami służącymi samej formie ochrony praktycznie nie. Art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody zakazuje tam budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych, a zakaz obowiązuje wprost z ustawy i nie zależy od uchwały. Ustawa dopuszcza odstępstwa: w parku narodowym zezwala na nie minister właściwy do spraw środowiska, w rezerwacie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Przy inwestycjach chodzi o wąską listę celów publicznych, i to przy braku rozwiązań alternatywnych oraz za kompensacją przyrodniczą. ### Czym różni się otulina od samej formy ochrony? Otulina to strefa wokół formy, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz. Nie jest formą ochrony i nie niesie własnych zakazów, więc działka w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. Wchodzi za to do uzgodnień: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu w otulinie parku narodowego uzgadnia dyrektor tego parku. ### Gdzie sprawdzić, czy konkretna działka leży w formie ochrony przyrody? W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz na Geoportalu krajowym, gdzie ta sama warstwa leży na działkach ewidencyjnych, więc widać przebieg granicy względem parceli. Zakazy obowiązujące w danej formie są w jej akcie powołującym, dostępnym z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody. ## Powiązane strony - [Plan miejscowy - gmina Krzeszowice](https://mscanner.pl/mpzp/krzeszowice) — Ile terenu obejmują plany miejscowe i co z tego wynika dla działki. - [Warunki zabudowy - gmina Krzeszowice](https://mscanner.pl/warunki-zabudowy/krzeszowice) — Ile decyzji gmina wydaje i czy rozpatrzy dziś kolejny wniosek. - [Ceny transakcyjne w gminie Krzeszowice](https://mscanner.pl/ceny-transakcyjne-mieszkan/krzeszowice) — Kwoty z aktów notarialnych dla tej samej jednostki. - [Ochrona przyrody - powiat krakowski](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/powiat/krakowski) — Formy ochrony w gminach powiatu krakowskiego. - [Ochrona przyrody - województwo małopolskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/malopolskie) — Które gminy województwa małopolskiego leżą w formach ochrony przyrody. - [Ochrona przyrody w Polsce](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody) — Formy ochrony przyrody gmina po gminie. ## Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości Formy ochrony przyrody i 32 inne warstwy danych dla konkretnego adresu - hałas, pozwolenia na budowę, ryzyko powodziowe, dojazdy, uciążliwości. Darmowy podgląd pokazuje, które informacje mamy o Twoim adresie. Formy ochrony przyrody obejmują **69%** powierzchni gminy, a ich granice biegną po siedliskach i dolinach, nie po granicach działek. Rezerwat Przyrody „Dolina Racławki” kończy się gdzieś w terenie i dwa sąsiednie adresy potrafią stać po dwóch stronach tej granicy. [Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości](https://mscanner.pl/app/register?redirect=%2Fproperties%2Fnew)