--- title: "Ochrona przyrody w Polsce - formy ochrony gmina po gminie | mScanner" description: "Parki, rezerwaty, obszary Natura 2000 i obszary chronionego krajobrazu w 2 479 polskich gminach. Ile powierzchni obejmują, czym różnią się zakazy w każdej z form i jak sprawdzić konkretny adres." url: "https://mscanner.pl/ochrona-przyrody" lang: "pl" updated: "2026-09-10" source: "mScanner" --- # Ochrona przyrody w Polsce > mScanner › Ochrona przyrody Formy ochrony przyrody decydują o tym, co wolno na danym terenie zbudować, i różnią się od siebie bardziej, niż sugeruje wspólna nazwa. Te strony podają dla każdej gminy w kraju, które formy tam sięgają, ile powierzchni obejmują i jakie zakazy za każdą z nich stoją. ## W skrócie - Obszarowe formy ochrony przyrody obejmują część terenu w **2 199** z 2 479 gmin. - Park narodowy albo rezerwat, czyli forma z ustawowym zakazem zabudowy: **980** gmin. - Ponad połowę swojej powierzchni ma chronioną **761** gmin. - Pomniki przyrody w rejestrze: **119 948**. ## Po co to zestawienie Pytanie „czy tu wolno budować” pada zwykle po obejrzeniu działki, a odpowiedź zależy między innymi od tego, czy leży ona w formie ochrony przyrody i w której. Rejestr, który to rozstrzyga, jest publiczny i obejmuje cały kraj, tylko czyta się go po jednej formie naraz. Te strony sprowadzają go do jednej liczby na gminę: ile powierzchni obejmują wszystkie formy ochrony razem. Liczymy to, przecinając ich granice z granicą gminy. Obok liczby stoją nazwy form, bo to one prowadzą do aktu, w którym są konkretne zakazy. ## Cztery różne sytuacje prawne Pod jedną nazwą „forma ochrony przyrody” kryją się cztery różne sytuacje prawne, i to one przesądzają o tym, co wolno zbudować. W parku narodowym i w rezerwacie przyrody zakaz zabudowy wynika wprost z ustawy. Art. 15 ust. 1 zabrania budowy i przebudowy obiektów budowlanych oraz urządzeń technicznych poza tymi, które służą samej formie ochrony, i nie zależy to od żadnej uchwały. Obszar Natura 2000 nie zakazuje budowania. Art. 33 zabrania działań, które mogłyby znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru, a przedsięwzięcie, które mogłoby tak oddziaływać, przechodzi ocenę oddziaływania na obszar Natura 2000. Rozstrzyga wpływ na siedliska i gatunki, dla których obszar wyznaczono, więc dom jednorodzinny i ferma to dwie zupełnie różne sprawy. W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu zakazy nie wynikają wprost z ustawy. Art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 1 podają katalog i mówią, że zakazy „mogą być wprowadzone”: obowiązują te, które wybrał akt powołujący daną formę. Przy zabudowie najczęściej chodzi o zakaz stawiania nowych obiektów budowlanych w pasie 100 metrów od brzegu rzeki, jeziora albo innego naturalnego zbiornika wodnego. Użytek ekologiczny, zespół przyrodniczo-krajobrazowy, stanowisko dokumentacyjne i pomnik przyrody chronią pojedynczy obiekt albo niewielki teren. Katalog z art. 45 ust. 1 nie wymienia zakazu budowy, wymienia za to zakaz niszczenia i przekształcania samego obiektu oraz zakaz zmiany sposobu użytkowania ziemi, i na działce z taką formą to zwykle one decydują o inwestycji. Niezależnie od formy: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu objętego ochroną przyrody uzgadnia regionalny dyrektor ochrony środowiska, na co ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym daje mu 21 dni (art. 53 ust. 4 pkt 8). Teren parku narodowego i jego otuliny uzgadnia dyrektor parku. ## Czego rejestr nie obejmuje Rejestr obejmuje formy już ustanowione. Zmiany granic obszarów Natura 2000, które są dopiero w konsultacjach, GDOŚ trzyma w osobnych warstwach: przy tym odczycie było ich 24. Nie wliczamy ich do żadnej liczby na tych stronach, bo forma zaczyna obowiązywać z chwilą ustanowienia. Tak samo nowy użytek ekologiczny trafia do rejestru dopiero po uchwale rady gminy. Nie ma w rejestrze także samych zakazów. Dla wszystkiego poza parkiem narodowym i rezerwatem wybiera je akt powołujący daną formę, a ten trzeba przeczytać osobno; z karty formy w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody prowadzi do niego link. Otulina to strefa wokół formy ochrony, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz (art. 5 pkt 14 ustawy). Sama formą ochrony nie jest i nie niesie własnych zakazów, więc adres w otulinie nie leży w parku ani w rezerwacie. ## Województwa mazowieckie - formy ochrony w 270 z 314 gmin · lubelskie - formy ochrony w 196 z 213 gmin · wielkopolskie - formy ochrony w 190 z 226 gmin · małopolskie - formy ochrony w 160 z 183 gmin · podkarpackie - formy ochrony w 150 z 160 gmin · dolnośląskie - formy ochrony w 148 z 169 gmin · łódzkie - formy ochrony w 141 z 177 gmin · śląskie - formy ochrony w 127 z 167 gmin · kujawsko-pomorskie - formy ochrony w 125 z 144 gmin · pomorskie - formy ochrony w 120 z 123 gmin · warmińsko-mazurskie - formy ochrony w 114 z 116 gmin · zachodniopomorskie - formy ochrony w 112 z 113 gmin · podlaskie - formy ochrony w 102 z 119 gmin · świętokrzyskie - formy ochrony w 96 z 102 gmin · lubuskie - formy ochrony w 82 z 82 gmin · opolskie - formy ochrony w 66 z 71 gmin ## Skąd pochodzą te liczby Granice 11 688 form ochrony i 119 948 pomników przyrody pochodzą z Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody, który prowadzi Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska; granice gmin z Państwowego Rejestru Granic GUGiK. Udziały powierzchni liczymy sami, przecinając granice form z granicami gmin. Stan u nas: 10 września 2026. ## Najczęściej zadawane pytania ### Czy na terenie chronionym można wybudować dom? Zależy od formy. W parku narodowym i w rezerwacie przyrody ustawa zakazuje budowy wprost. Na obszarze Natura 2000 zamierzenie, które mogłoby znacząco negatywnie wpłynąć na cele ochrony obszaru, przechodzi ocenę oddziaływania. W parku krajobrazowym i na obszarze chronionego krajobrazu obowiązują te zakazy, które wybrał akt powołujący daną formę, najczęściej zakaz zabudowy w pasie 100 metrów od brzegu wody. ### Czym różni się obszar Natura 2000 od parku krajobrazowego? Podstawą prawną i mechanizmem. Natura 2000 wynika z prawa unijnego i chroni konkretne siedliska i gatunki wymienione dla danego obszaru, więc ocenia się wpływ zamierzenia właśnie na nie. Park krajobrazowy jest formą prawa krajowego, chroni wartości przyrodnicze i krajobrazowe całego terenu, a obowiązujące w nim zakazy wybiera uchwała sejmiku województwa z ustawowego katalogu. Te dwie formy często zresztą nakładają się na siebie. ### Czy działka w otulinie parku leży w parku? Nie. Otulina to strefa wokół formy ochrony, wyznaczona po to, żeby osłonić ją przed zagrożeniami z zewnątrz; sama formą ochrony nie jest i własnych zakazów nie niesie. Liczy się przy uzgodnieniach: projekt decyzji o warunkach zabudowy dla terenu w otulinie parku narodowego uzgadnia dyrektor tego parku. ### Gdzie sprawdzić formy ochrony dla konkretnego adresu? W Geoserwisie GDOŚ, który rysuje wszystkie formy na jednej mapie, oraz w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody, gdzie karta każdej formy prowadzi do aktu powołującego wraz z listą obowiązujących w niej zakazów. Geoportal krajowy pokazuje tę samą warstwę na tle działek ewidencyjnych. ## Powiązane strony - [Ochrona przyrody - mazowieckie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/mazowieckie) — 314 gmin, formy ochrony w 270, park narodowy albo rezerwat w 116. - [Ochrona przyrody - lubelskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/lubelskie) — 213 gmin, formy ochrony w 196, park narodowy albo rezerwat w 71. - [Ochrona przyrody - wielkopolskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/wielkopolskie) — 226 gmin, formy ochrony w 190, park narodowy albo rezerwat w 56. - [Ochrona przyrody - małopolskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/malopolskie) — 183 gminy, formy ochrony w 160, park narodowy albo rezerwat w 67. - [Ochrona przyrody - podkarpackie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/podkarpackie) — 160 gmin, formy ochrony w 150, park narodowy albo rezerwat w 59. - [Ochrona przyrody - dolnośląskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/dolnoslaskie) — 169 gmin, formy ochrony w 148, park narodowy albo rezerwat w 58. - [Ochrona przyrody - łódzkie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/lodzkie) — 177 gmin, formy ochrony w 141, park narodowy albo rezerwat w 66. - [Ochrona przyrody - śląskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/slaskie) — 167 gmin, formy ochrony w 127, park narodowy albo rezerwat w 48. - [Ochrona przyrody - kujawsko-pomorskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/kujawsko-pomorskie) — 144 gminy, formy ochrony w 125, park narodowy albo rezerwat w 67. - [Ochrona przyrody - pomorskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/pomorskie) — 123 gminy, formy ochrony w 120, park narodowy albo rezerwat w 65. - [Ochrona przyrody - warmińsko-mazurskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/warminsko-mazurskie) — 116 gmin, formy ochrony w 114, park narodowy albo rezerwat w 67. - [Ochrona przyrody - zachodniopomorskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/zachodniopomorskie) — 113 gmin, formy ochrony w 112, park narodowy albo rezerwat w 65. - [Ochrona przyrody - podlaskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/podlaskie) — 119 gmin, formy ochrony w 102, park narodowy albo rezerwat w 62. - [Ochrona przyrody - świętokrzyskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/swietokrzyskie) — 102 gminy, formy ochrony w 96, park narodowy albo rezerwat w 41. - [Ochrona przyrody - lubuskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/lubuskie) — 82 gminy, formy ochrony w 82, park narodowy albo rezerwat w 48. - [Ochrona przyrody - opolskie](https://mscanner.pl/ochrona-przyrody/wojewodztwo/opolskie) — 71 gmin, formy ochrony w 66, park narodowy albo rezerwat w 24. - [Tereny zalewowe i podtopienia w Polsce](https://mscanner.pl/tereny-zalewowe) — Druga warstwa ograniczająca zabudowę, liczona tą samą metodą. - [Warunki zabudowy w Polsce](https://mscanner.pl/warunki-zabudowy) — Decyzja, przy której uzgadnia się teren chroniony z regionalną dyrekcją ochrony środowiska. ## Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości Formy ochrony przyrody i 32 inne warstwy danych dla konkretnego adresu - hałas, pozwolenia na budowę, ryzyko powodziowe, dojazdy, uciążliwości. Darmowy podgląd pokazuje, które informacje mamy o Twoim adresie. [Zobacz to w raporcie mScanner o nieruchomości](https://mscanner.pl/app/register?redirect=%2Fproperties%2Fnew)